Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

dinsdag 8 maart 2016

Een literaire canon voor de achttiende eeuw?

Door Roland de Bonth 

In Neder-L van 11 juli 2015 constateerde Rietje van Vliet dat de achttiende eeuw in de kort daarvoor gepubliceerde Vlaamse literaire canon volledig ontbrak. Ook in de Nederlandse tegenhanger uit 2002 blijkt de achttiende eeuw sterk ondervertegenwoordigd te zijn. Naar aanleiding van dat artikel heb ik een inventarisatie gemaakt van achttiende-eeuwse auteurs en geschriften die onder de aandacht gebracht worden van (Nederlandse) scholieren in het voortgezet onderwijs. Deze verzameling zou dienst kunnen doen als eerste aanzet tot een canon voor de achttiende-eeuwse letterkunde. Hoewel niet iedereen overtuigd zal zijn van het nut en de waarde van een canon, blijft een dergelijk overzicht een eenvoudige manier om grote groepen mensen kennis te laten maken met in dit geval literatuur uit een bepaalde periode.  

Het bijgevoegde bestand is gebaseerd op een aantal literatuurmethodes en websites die op middelbare scholen worden gebruikt. Dat niet iedereen gecharmeerd zal zijn van de keuzes die door de geraadpleegde bronnen zijn gemaakt, werd me duidelijk uit de reactie van iemand aan wie ik de lijst had voorgelegd: “Wat een verschrikkelijke lijst heb je me toegestuurd. Geen wonder dat niemand daar iets van wil lezen.” 

Is het daadwerkelijk een straf om deze boeken te lezen? Verdient Balthazar Huydecoper het niet om opgenomen te worden in de canon met zijn in de achttiende eeuw zeer populaire Fransclassicistische treurspelen Achilles en Arzases? Is Arnold Hoogvliets Abraham de Aartsvader echt onleesbaar  voor eenentwintigste lezers? Moeten er schrijvers bij, of juist af? Kunnen bepaalde titels wellicht beter vervangen worden door andere geschrift van dezelfde schrijver? Kortom, welke werken uit de eeuw van de Verlichting zijn het nog altijd waard om gelezen te worden, voor de moderne lezer in het algemeen en voor middelbare scholieren in het bijzonder? Reacties, aanvullingen en verbeteringen zijn alle welkom.

Auteur
Titel
Alphen, Hieronymus van Alphen Kleine Gedigten voor Kinderen
anoniem Uitvoerig verhaal van alle feyten en schelmstukken, gepleegd door Jacob Frederik Muller, alias Jaco
Bellamy, Jacobus Gezangen mijner jeugd
Cambon-Van der Werken, Margareta De kleine Grandisson
Effen, Justus van De Hollandse Spectator
Feitama, Sybrand Telemachus
Feith, Rhijnvis Julia
Feith, Rhijnvis Het graf
Fokke Simonsz., Arend De moderne Helicon
Goens, Rijklof Michaël van ?
Hoogvliet, Arnold Abraham de aartsvader
Houbraken, Arnold De Grote Schouwburg
Huydecoper, Balthazar Achilles
Huydecoper, Balthazar Arzases
Kersteman, Franciscus Lievens Zeldzaame levens-gevallen van J.C. Wyerman
Kinker, Johannes ?
Langendijk, Pieter Het wederzyds Huwelyksbedrog
Langendijk, Pieter Don Quichot op de bruiloft van Kamacho
Langendijk, Pieter De wiskunstenaars of 't gevluchte juffertje
Lannoy, Juliana Cornelia de ?
Merken, Lucretia Wilhelmina van Het nut der tegenspoeden
Merken, Lucretia Wilhelmina van Jacob Simonszoon de Ryk
Moens, Petronella ?
Nomsz, Johannes Antonius Hambroek
Paape, Gerrit Het leven en sterven van een hedendaagsch aristocraat
Poot, Hubert Korneliszoon  Gedichten
Poot, Hubert Korneliszoon  Mengeldichten
Post, Elisabeth Maria Het land, in brieven
Rotgans, Lukas Eneas en Turnus
Rotgans, Lukas Scilla
Schasz, J.A.  Reize door het Aapenland
Smeenks, Hendrik Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes
Swaanenburg, Willem van Parnas Dreun
Weyerman, Jacob Campo Opkomst en val van een koffiehuisnichtje 
Woensel, Pieter van Staat der geleerdheid in Turkijen
Wolff, Betje & Aagje Deken Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
Wolff, Betje & Aagje Deken Cornelia Wildschut
Zuylen, Belle van ?
Zwier van Haren, Onno Pietje en Agnietje

Deze lijst kunt u ook downloaden als Excel- of pdf-bestand.

12 opmerkingen:

  1. Leuk! Maar ik mis de klassieker Krinke Kesmes! Hartelijke groet, Cefas

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Krinke Kesmes staat er tussen hoor. En terecht, dat is 'n erg vermakelijk werk. Meteen ook het enige in deze lijst dat ik in de kast heb staan, vrees ik.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Maar misschien heb je wel werken in de kast staan die op deze lijst ontbreken. Groet, Roland

      Verwijderen
  3. Als je op een middelbare school iets wilt doen met de literatuur van de achttiende eeuw, laat ze dan de Franse schrijvers van die tijd lezen, allemaal nog springlevend en actueel - in een goede vertaling uiteraard. Voltaire, Diderot, Marivaux, Laclos, De Sade, Rousseau, Restif de la Bretonne...

    Berthold

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Een ontmoedigende lijst: Feitama, Van der Werken, Van Merken, Rotgans, Huydecoper, dat kun je leerlingen niet aanbieden. Maar met wat creativiteit is er meer en anders te vinden.
      Bij ons op school bieden we een bloemlezing uit de 18e eeuw aan: een aflevering Hollandsche Spectator, een aflevering van De Denker, onweersgedichten van Bellamy en Van Alphen, twee brieven Sara Burgerhart, een aantal hoofdstukken Schasz en Kants antwoord op de vraag wat Verlichting is.
      Suggesties voor teksten:
      F.L. Kersteman, De Bredasche Heldinne
      Jacob Haafner, verschillende edities
      Gerrit Paape, De Bataafsche Republiek/Vrolijke Caracterschetzen/ De Knorrepot en de Menschenvriend
      R.M. van Goens, Zeven dorpen in brand.
      Pieter van Woensel, De Lantaarn/bloemlezing Wesselo
      Van der Capellen, Aan het Volk van Nederland
      Er is echt nog veel meer!
      Met wat ijver is er via de DBNL een mooie eigen keuze te maken uit de tijdschriften. Via de KB kun je de hele Knuttel (allemaal pamfletten) binnenhalen, geldt ook voor EDBO (Early Dutch Books on Line).
      Belle van Zuylen is een goede suggestie: De edelman (in een nieuwe editie), Mrs Henley, Caliste.
      Idee om Franse schrijvers te lezen in plaats van Nederlandse auteurs vind ik een slecht idee, omdat het een voortzetting biedt van het vooroordeel dat er in de Republiek in de achttiende eeuws niets gebeurde. Na het baanbrekend werk van Jonathan Israel kunnen we dat niet langer met droge ogen beweren.
      Peter Altena

      Verwijderen
    2. Valt die bloemlezing die jullie hebben niet via internet te publiceren, Peter? Daar hebben collega's op andere scholen ook vast wat aan.

      Verwijderen
    3. Geen probleem. Ik ga even zien hoe dat op een goede manier kan. Mijn sectiegenoten stuur ik ook altijd mailtjes met suggesties voor bespreking van de fragmenten. Misschien wel handig om dat in een apart bestandje mee te leveren.
      Probleem bij het overnemen van teksten uit DBNL is en blijft het aantal fouten: de lange s die als f wordt weergegeven.
      De in de reader opgenomen aflevering van De Denker heb ik daarom geheel vergeleken met het origineel.
      Fouten enz. hinderen leerlingen enorm, het moet dus goed zijn. Peter

      Verwijderen
    4. Peter, waarom publiceer je de bestanden niet op de Google drive van de FB-groep Leraar Nederlands. Er zullen niet zoveel docenten Nederlands zijn die zo goed thuis zijn in de achttiende eeuw als jij. (Als je mij de bestanden stuurt zet ik ze met alle plezier voor jou op die drive) Groet, Roland

      Verwijderen
    5. Peter, jouw reader Nederlandse literatuur van de Verlichting staat vanaf nu in de Google Drive van de FB-groep Leraar Nederlands (bestanden - lesmateriaal - historische letterkunde). Groet, Roland

      Verwijderen
  4. Dank voor je suggesties, Peter. Zeer bruikbaar. Het is toch bijzonder te noemen dat hier in de meeste literatuurmethodes weinig tot niets van terug te vinden is. Hartelijke groet, Roland

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Prachtig initiatief! Ik ga er mijn kop eens over breken. Van De Lannoy wellicht 'Aen mijn Geest' (en dan wellicht van Wolff de tegenhanger - het is immers vrouwendag). Roland, ik zou graag even contact met je hebben over een ander canonproject, maar kan je e-mailadres nergens vinden. Zou je het mij wellicht willen geven (of via l.vandeinsen@let.ru.nl)? Hartelijks, Lieke

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dag Lieke, r.de.bonth@hotmail.com. Groet, Roland

      Verwijderen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.