Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

woensdag 30 september 2015

Verschenen: Over Taal (54/4)



Onlangs verschenen: Over Taal (2015), nr. 4. ISSN: 0774-2398

In de nieuwe aflevering van Over Taal, tijdschrift over taal, tekst en communicatie, onder meer het artikel ‘Dirk-De-Wachterigheid’ van Bert Cappelle, over de taal van ‘Vlaanderens bekendste psychiater’ Dirk De Wachter. “Iemand die een studie naar productieve woordvormingspatronen in het Nederlands zou willen verrichten, die zou in de verzamelde geschreven en gesproken uitingen van De Wachter meer dan voldoende illustratiemateriaal vinden voor wat men met de taal (in principe) allemaal kan doen. De neologismen die de bekende ‘verdrietdokter’ in zijn stichtende boodschappen graag op ons loslaat, zijn niet per se fout te noemen, want ze volgen de regels van de Nederlandse morfologie. Wel laten ze goed zien dat het aantal mogelijke woorden van het Nederlands vele malen groter is dan het aantal werkelijk bestaande woorden, en dat zijn er op zich al veel”, schrijft Cappelle.

Dit artikel is in zijn geheel te lezen via www.overtaal.be.

Pieter Willems, een veelzijdige Nederbelg

door Miet Ooms 

Op 12 september laatstleden werd de Leuvense Maastrichtenaar (of Maastrichtse Leuvenaar) Pieter Willems herdacht met twee herdenkingsplaten – een in Sint-Joris-Weert en een in Leuven – en een academische zitting. De vondst van het lang verloren gewaande Leuvense schriftje uit de dialectenquête van Willems zette de vinders, stadsarchivaris Marika Ceunen en erfgoeddeskundige Rob Belemans, aan om de levensloop van deze vergeten Nederbelg te reconstrueren. En dat levert een verrassend veelzijdig en rijk verhaal op.

Pieter Willems, dialectoloog
De naam Pieter Willems doet tegenwoordig alleen bij de dialectologen nog een belletje rinkelen. Deze negentiende-eeuwse filoloog was de eerste die een uitgebreide dialectenquête hield in de zuidelijke Nederlanden. De Willems-schriftjes, vierhonderd in het totaal, vormen samen veruit de enige informatiebron voor wie wil weten hoe de dialecten in de zuidelijke Nederlanden er in de 19de eeuw uitzagen. De enquête vormt ook de basis voor de dialectenquêtes die instellingen als het Amsterdamse Meertens Instituut en de Leuvense Zuidnederlandsche Dialectcentrale in de twintigste eeuw verspreidden. De schriftjes zijn tegenwoordig digitaal te raadplegen via de KANTL.

Oktobernummer Onze Taal verschenen

Oktober 2015

84ste jaargang nummer 10
Veel artikelen zijn los te koop bij eLinea en Myjour.
Meer lezen? Koop het losse nummer of word lid!


Spellinggidsen en Van Dale vernieuwd

Berthold van Maris
Woordenboek als wiki
Over de nieuwe editie van de grote Van Dale


Taaladviesdienst Onze Taal
Dicht bij de praktijk
De nieuwe Spellingwijzer Onze Taal

Deze maand verschijnt, tegelijk met het officiële nieuwe Groene Boekje, een nieuwe Spellingwijzer Onze Taal, de opvolger van het Witte Boekje. Wat is daar allemaal in te vinden? En waarom maakt Onze Taal eigenlijk een eigen gids?

Taaladviesdienst Onze Taal
Groene Boekje vernieuwd

Studiedag - Dag van de Literatuurkritiek (14/10)


Woensdag 14.10.15 | 13:00 - 18:00
deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel
Gratis, reserveren aanbevolen.


Vanaf 2016 is het een traditie: elk jaar zal dan halverwege oktober de Dag van de Literatuurkritiek plaatsvinden. deBuren en platform voor literaire kritiek De Reactor nemen een ruime aanloop en denken een jaar op voorhand na over de fundamentele kwesties. Wat is de rol van literatuur in de maatschappij? Hoe verhoudt literatuurkritiek zich tot de kritische lezer? Op welke wijze kunnen onderwijs en kritiek elkaar versterken?

13:00-14:00 gezamenlijke lunch met alle deelnemers
14:00-17:00 lezingen en discussies
17:00-18:00 borrel

De kwestie die we die middag ter discussie willen stellen, is met opzet erg breed: welke plek neemt de literatuur (nog) in in onze maatschappij en hoe verhoudt de literatuurkritiek zich daartoe? Volstaat het om boeken te beoordelen op hun literaire kwaliteiten (en wat zijn die dan?) of heeft de literatuurkritiek ondertussen ook de taak om zich breder uit te spreken, boeken in een context te plaatsen, leesplezier aan te zwengelen, een literaire gevoeligheid over te brengen? En op welke manier kan de literatuurkritiek ook het onderwijs bedienen?

In vier korte beschouwingen zwengelen vertegenwoordigers uit de literatuur, de kritiek, het onderwijs en de uitgeverij de discussie aan. Referenten uit de wereld van de didactiek en de media reageren hierop, waarna de discussie wordt geopend voor alle aanwezigen. Het doel van de middag is om tot een lijstje met punten te komen dat als een soort tussentijds verslag zal worden gepubliceerd op de websites van De Reactor en deBuren, en dat als uitgangspunt kan dienen voor de volgende Dag van de Literatuurkritiek.
Onze centrale gast is Jan Terlouw, schrijver, politicus en homme de lettres. Hij is als geen ander geplaatst om zijn licht te laten schijnen over de waarde van de literatuur in de bredere maatschappij.

Met als sprekers Jan Terlouw, Ronald Soetaert, Kris Latoir, Sarah Posman en Matthijs de Ridder.
Referent Sarah de Mul (overige referenten komen spoedig online).
Organisatie: deBuren en de Reactor, met steun van de Nederlandse Taalunie

Zie ook hier.

Wijn is onze kunst

Door Marc van Oostendorp


Waarom zou je in Nederland of in Vlaanderen adverteren in een andere taal dan het Nederlands? Waarom zou je bijvoorbeeld je personeelsadvertentie vullen met Engelse of Italiaanse woorden? Het gebeurt regelmatig: sla er maar een willekeurig tijdschrift op na. Maar levert het ook wat op?

Het nieuwe nummer van het Dutch Journal of Applied Linguistics bevat een mini-special van artikelen die over dat onderwerp gaan, en die voortkomen uit een symposium dat enige tijd geleden werd gehouden naar aanleiding van het emeritaat van de Nijmeegse hoogleraar Marinel Gerritsen.

Ze bieden gezamenlijk een weinig hoopvol beeld voor de polyglotte copywriter.

dinsdag 29 september 2015

De Rots is niet meer

In memoriam Frank Martinus Arion 

door Michiel van Kempen



Frank Martinus Arion (2)
Frank Martinus Arion, april 2014,  foto Michiel van Kempen 
Vanochtend heel vroeg overleed hij, of gisternacht heel laat, zo mag je het ook zeggen– het paste helemaal in het patroon van de man die nog minzaam glimlachend met een glas whiskey recht overeind stond, wanneer allen die hem omringden al als slappe vaatdoeken over hun barkruk hingen. Althans, dat was het beeld van de Frank Martinus Arion die decennialang op festival na festival te gast was. De man die minstens één dijk van een boek had geschreven: Dubbelspel – en is dat al niet meer dan de meeste auteurs uit hun pen krijgen? Maar vijf jaar geleden was het opeens afgelopen met die rots van een man die het levenslicht zag op de Rots der Struikeling, zoals zijn generatiegenoot Boeli van Leeuwen het noemde: Curaçao. In korte tijd deden Parkinson en Alzheimer hun verwoestende werk. Maar ze kregen Frank Efraïm Martinus er nooit helemaal onder.


Natuurlijk was het een droomdebuut, dat schitterende boek Dubbelspel waarmee de verlegen, prachtige jonge man Frank Martinus Arion in 1973 zijn intrede deed in de letteren.

Najaarsbijeenkomst Ida Gerhardtgenootschap



Op zaterdag 3 oktober 2015 houdt het Ida Gerhardtgenootschap zijn jaarlijkse bijeenkomst voor donateurs en andere belangstellenden. De najaarsbijeenkomst vindt dit jaar plaats in Schiedam, de stad waar Ida Gerhardt (1905-1997) gedeeltelijk opgroeide.

Programma
Op het programma staat de onthulling van Gerhardts gedicht ‘Het egeltje’, aangebracht op de muur van het pand aan de Overschiesestraat 44. Hier woonde het gezin Gerhardt van 1908 tot 1910. De bijeenkomst wordt vervolgd in de Bibliotheek Schiedam, met een lezing van Mieke Koenen en een voordracht van Nina Willems. Daarna een stadswandeling langs plekken in de stad die een rol speelden in het leven van de familie Gerhardt. De dag wordt om 16.30 uur afgesloten met een borrel.

Praktische informatie
Datum: zaterdag 3 oktober 2015
Tijd: 13.30 uur – 18.00 uur
Locatie: Bibliotheek Schiedam, locatie Korenbeurs, Lange Haven 145, Schiedam (website)
Toegang: € 15 inclusief twee consumpties; € 12,50 voor leden van het Ida Gerhardtgenootschap en leden van de Bibliotheek Schiedam
Aanmelden: via de Facebookpagina van het Ida Gerhardtgenootschap of via info@idagerhardtgenootschap.nl.

Een nieuwe opname van Lucebert!

Door Marc van Oostendorp

De uitkomsten van een experiment met Lucebert zijn bekend! Zestig jaar geleden onderwierp de jonge neerlandicus P.P.J. van Caspel in het Fonetisch Laboratorium van de Universiteit van Amsterdam een aantal jonge dichters – waaronder Lucebert, Jan Elburg, Bert Schierbeek en Remco Campert – aan allerlei experimenten. Hij snoerde bijvoorbeeld ze in een korset om hun ademhaling te meten, maar hij maakte ook opnamen van als ze gedichten voorlazen.

De geluidsopnamen van die sessies hebben decennia lang stof vergaard in de archieven van het Amsterdams laboratorium. Maar onlangs zijn die archieven geheel en al overgegaan naar het Meertens Instituut, en hier gedigitaliseerd. En zo zijn ook die opnamen weer opgedoken. Bijvoorbeeld, deze, van Lucebert:




maandag 28 september 2015

'Ik heb een vraag'

Door Marc van Oostendorp


Ik heb een opmerking. Veel mensen die na een lezing een vraag moeten stellen, steken hun hand op en als ze dan het woord krijgen, schrapen ze hun keel en zeggen: 'Ik heb een vraag'.

De kwestie is nu: waarom doen die mensen dat? Ik weet het niet. Toch doe ik het zelf ook, al voeg ik er sinds ik erop ben gaan letten vaak iets aan toe, om het niet zo potsierlijk te laten klinken. 'Ik heb een vraag over uw vijfde dia.' Terwijl ik eigenlijk dus wil zeggen: 'Ik heb een vraag.'

Andere dingen die je met taal doet, kondig je niet zo specifiek aan. "Ik heb een oproep. Kom van dat dak af." Je doet het wel bij andere vragen,  als je iemand op straat aanspreekt, ook als die niet net een lezing heeft gegeven. "Mag ik u vragen waarom u zo'n mal rood jasje aan hebt?"

Je zou daarom kunnen denken dat de inleiding vooral nodig is om de ander iets minder in verlegenheid te brengen.

Een schoone historie van Palmerijn van Olijve : Hoofdstuk 43



Een seer schoone ende ghenoechelicke
historie vanden aldervroomsten ende vermaertsten ridder

Palmerijn van Olijve,

sone van den coninck van Macedonien, ende van de schoone Griane,
dochter van Remicius, keyser van Constantinopelen,
de welcke vele wonderlicke avontueren in haren leven ghehadt hebben,
seer ghenoechelick ende playsant om lesen.

Eigenzinnig uit het Frans vertaald door een onbekende renaissancistische Amsterdammer [?]
in de oudste bewaard gebleven druk van Jan Janszen, Arnhem 1613.


Hoofdstuk 43 van de 139

Verantwoording (met naschriften)

Wie is wie in Palmerijn van Olijve?

Alle tot nog toe gepubliceerde hoofdstukken in één pdf:


zondag 27 september 2015

Neder-L-cartoon #74

De Taalprof kon na het eindexamen Nederlands
meteen aan de slag als redacteur bij een uitgever

Een informaticus in Toronto

Door Marc van Oostendorp

Ik wil een nieuwe, onregelmatige serie maken van video's met neerlandici, over de vraag waarom ze Nederlands zijn gaan studeren. Vandaag de eerste aflevering, met Barend Beekhuizen, die deze week promoveerde in Leiden en volgende week begint bij de afdeling computer science van de Universiteit van Toronto.

zaterdag 26 september 2015

Neder-L-cartoon #73

De Taalprof vindt de oorsprong van taalverloedering
in Limburg

Call for Papers: The Effects of Prescriptivism in Language History

Leiden University Centre for Linguistics
21-22 January 2016

Invited speakers
Lieselotte Anderwald (Kiel)
Stephan Elspaß (Salzburg)
Shana Poplack (Ottawa)
Ingrid Tieken-Boon van Ostade (Leiden)
Rik Vosters (Brussels)

Language norms and prescriptivism play an important role in many histories of European languages. Standardization is often the central topic in chapters about the post-medieval period. But what were the effects of norms and prescriptions on variation and change in actual language use? With the advent of historical sociolinguistics and the compilation of large corpora of usage data we can reassess the importance of norms and prescriptions, and gain a deeper understanding of their relation to usage patterns.

Myn zielzon was vervaaren

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (39)
Het Nederlandse sonnet bestaat 450 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?


Door Marc van Oostendorp

Wonderlijker, veel wonderlijker dan dat er woorden bij komen in een taal is het dat er af en toe ook woorden verdwijnen. Goed, dat het woord telex aan zijn aftocht begonnen is, valt te begrijpen omdat de techniek nauwelijks meer gebruikt wordt. Maar er verdwijnen soms ook woorden die volkomen onafhankelijk zijn van alle techniek en die in onze huidige tijd precies even nuttig lijken als een paar eeuwen geleden. Waarom gebruiken we die woorden dan niet meer? 

Een enkele keer ontstaan er wel acties en pressiegroepen om die oude woorden tot nieuw leven te wekken, maar die initiatieven zijn altijd jolig (het 'Neerlandsch Genootschap ter Bevordering van het Belegen Woord'). Ik heb niet het idee dat er ooit een serieuze poging wordt gedaan, bij het verdwijnen van woorden lijkt iedereen zich veel makkelijker neer te leggen dan bij het verschijnen ervan.

Neem vervaren. Katharyne Lescailje (1649-1711) gebruikte het woord nog onbekommerd in haar sonnet Onrust der liefde


vrijdag 25 september 2015

Tentoonstelling 'Aan tafel! Een boekje open over eetcultuur'

Allerhande boeken en tijdschriften over eten en koken in Museum Meermanno

10 oktober 2015 t/m 31 januari  2016



De Koninklijke Bibliotheek (KB) en Museum Meermanno doen van 10 oktober 2015 t/m 31 januari 2016 een boekje open over eetcultuur in Nederland. In de tentoonstelling ‘Aan Tafel!’ staan receptenboeken voor allerhande huis-middeltjes, achttiende-eeuwse handgeschreven kookschriften en standaardwerken van de huishoudschool tot vooroorlogse reclame-uitgaven, populaire kooktijdschriften en glossy koffietafelboeken centraal. Culinaire kaskrakers zoals De volmaakte Hollandsche keuken-meid (1746) en The naked chef van Jamie Oliver (2000) zullen te zien zijn net als Bakken en braden met Barbie uit 1966 en het legendarische kookboek Koken ‘con amore’ van Sophia Loren. Ook het Oorlogs-kookboek van A. Geurts en Het nieuwe Haagse kookboek van F.M. Stoll en W.H. de Groot zijn te bewonderen.

Leidse corpsstuko

Door Leonie Cornips

Het universitaire leven is weer begonnen. Verse studenten dwalen door hun universiteit en stad en proberen zich aan het nieuwe aan te passen, ook in hun manier van spreken. Het woord ‘student’ roept veel stereotyperingen op. Een KNO-arts werkzaam bij het VU Medisch Centrum vertelde dit jaar in de Volkskrant: ‘Ik zie veel stemproblemen bij studerende vrouwen van begin twintig. Ik kan niet bewijzen dat het door het verenigingsleven komt, daar vragen we niet standaard naar, maar het is een herkenbare populatie. Ze zijn hees na het stappen of hebben helemaal geen stem als ze opstaan.’ Auteurs die over het studentenleven in het verleden schreven, typeerden de student als iemand die veel tijd besteedde ‘aan tabak, wijn, aan de jol, maar ook aan het dispuut, doch minder aan de colleges’ of ‘feesten, slempen, vrijen, uitslapen, en tussen de bedrijven door een beetje studeren’.

Voor haar stage aan het Meertens Instituut heeft Tess van der Zanden (Universiteit Leiden) onderzoek verricht naar hoe studenten, die in Leiden lid zijn van de vijf grootste studentenverenigingen (Minerva, Augustinus, SSR, Catena, Quintus), spreken en hoe zij zelf hun manier van spreken omschrijven. Ze heeft in het bijzonder gekeken naar studenten die corpsleden zijn. Minerva is het oudste en meest elitaire studentencorps, telt 1600 leden en is voor iedere student toegankelijk. Dat was vroeger nogal anders omdat de kosten van lidmaatschap voor velen te hoog waren. Minerva staat bekend als een ontmoetingsplaats voor adel en patriciaat omdat leden van het koningshuis – Beatrix en Willem-Alexander – corpslid waren. In 2015 blijkt uit een onderzoek van NRC Handelsblad onder 189 Nederlandse topbestuurders dat nagenoeg een derde van hen lid is geweest van een studentencorps, waaronder velen van Minerva.

Een polytheïstisch traktaat in de 17e eeuw

Door Marc van Oostendorp


Ystroom, het epische gedicht van de 17e-eeuwse dichter Joannes Antonides van der Goes, is een van de interessantste boeken van de Nederlandse literatuur. Vanmiddag wordt een nieuwe editie online gepresenteerd, en bovendien verschijnt bij uitgeverij Verloren een vertaling in modern Nederlands proza door Jan Bloemendal.

Ik hoop dat iemand bij die bijeenkomst wijst op het uitzonderlijke belang van dit boek: het is een van de weinige polytheïstische teksten uit de Nederlandse letterkunde.

Nationalisme

Dat blijkt misschien nog niet eens zozeer uit het feit dat de IJ wordt uitgebeeld als een riviergod temidden van allerlei andere goden, terwijl aan de andere kant de éne, christelijke God, nooit wordt aangeroepen. Goden kwamen in de zeventiende eeuw wel vaker de literatuur verfraaien.


donderdag 24 september 2015

Etymologie: blouwen

Door Michiel de Vaan 

blouwen ww. hennep braken; de armen slaan om warm te worden

Vmnl. blouwen slaan, afranselen (1237) bluwen (126570), teblowen afranselen, straffen, sterk ww. (verl.tijd. 3mv. blowen), Vnnl. blouwen afranselen (1567, Bijns), in Holland ook de armen slaan om warm te worden (1599, Kiliaan). Na 1500 komt het nog maar zelden in teksten voor. In 19e-eeuwse dialecten nog vlas braken en de armen over de borst slaan om warm te worden:  Westvlaams blouwen slaan, verblouwen verslaan, vlas blouwen vlas breken, Noordhollands blouwen de armen slaan om warm te worden.

NWASV2 - New Ways of Analyzing Syntactic Variation 2

19-20 May 2016, Ghent, Belgium
URL: http://www.eqtis.ugent.be/nwasv2/

The GLIMS and EQTIS research units at Ghent University will host a two-day international symposium on new advances in research on syntactic variation on 19-20 May 2016. The event is a follow-up to the first 'New Ways of Analyzing Syntactic Variation' symposium that took place at the Radboud University Nijmegen in November 2012. Its overall purpose is to stimulate discussion and interaction between researchers bringing new theoretical and/or methodological expertise to the linguistic study of syntactic variation, broadly construed.

Syntactic variation is a multidimensional concept: it can refer to the existence (in a single language variety) of several syntactic patterns or constructions ''competing'' for the same functional space (i.e, to grammatical alternations), or to any kind of sociolinguistic or ''lectal'' variation in the formal and/or functional properties of syntactic patterns, along regional, social, diachronic, stylistic, ethnic, gender, etc. dimensions (i.e., to syntactic patterns or constructions as sociolinguistic variables), or to a combination of both.


Parelduiker-nummer over Campert

Op 8 oktober a.s. krijgt Remco Campert de Prijs der Nederlandse Letteren uitgereikt. In dit eerbetoon zag de redactie van De Parelduiker een extra reden om met dit dubbeldikke nummer een strik op het oeuvre en de persoonlijkheid van Nederlands meest geliefde schrijver van dit moment te spelden. Speciaal voor De Parelduiker heeft Campert zijn persoonlijke archief ter beschikking gesteld. De redactie diepte daaruit vele parels uit zijn roemruchte verleden op en vroeg auteurs bijdragen over zijn relatie met film en tv, zijn liefde voor jazz, de Antwerpse jaren (1964-1966), het officieuze debuut in 1950 in Parijs (Ten Lessons with Timothy) en de vriendschap met Lucebert. Een primeur is de briefwisseling tussen Simon Vinkenoog en Campert, een heftig dispuut over poëzie, hier voor het eerst gepubliceerd. Verder zien we Campert in dit rijk geïllustreerde nummer ook nog als poëzieredacteur, hoorspelschrijver, tekenaar en vertaler. Nooit eerder gepubliceerde foto’s en documenten maken het nummer tot een absolute must have voor liefhebbers van het werk van Remco Campert. Dichters van nu ten slotte schreven een ode op de met de staatsprijs gelauwerde auteur.


In co-creatie het HR-domein steviger op de kaart zetten

Ons managersfeuilleton De verleden tijd van lijken neemt een ijzingwekkende wending


"Wouter", snikte de boomlange promovenda Sophie toen ze haar promotor, de hooggeleerde Pieterse, lijkbleek achter zijn tablet-laptop zag zitten. "Wat is er aan de hand met je!"

"Het is met me gedaan, Sophie!" stamelde de hoogleraar Financiële Letterkunde (ooit auteur van het roemruchte artikel 'Het salaris van Wiel Kusters in vergelijking met dat van Kees Fens. Een historische analyse', waarover hij zelfs nog in Vrij Nederland was geïnterviewd). "Mijn carrière is ten einde. Ik heb zoiets doms gedaan, en nu kan ik niet meer terug!"

"Wouter!" Sophie noemde haar ooit beoogde promotor sinds ze allebei in managers veranderd waren nooit meer bij zijn voornaam. Maar de nood van een carrière die ten einde was brak wet. Wat doet een manager na het einde van zijn carrière?

woensdag 23 september 2015

De hon uitlaten

Door Marc van Oostendorp

Dat ze in streken zoals Midden-Limburg hunj zeggen als meervoud van hontj (hond), kan sommige mensen tot grote opwinding opzwepen. Er is nu zelfs een heel boek over het verschijnsel verschenen omdat het ook in een groot deel van Noord-Duitsland voorkomt, namelijk overal waar hier stippen staan:


Het is ook nogal wat.

dinsdag 22 september 2015

Hoe gevaarlijk zijn 'persoonlijke bezittingen'?

Door Marc van Oostendorp


De politie van Rotterdam twitterde het vorige week al, maar gisterenavond kwam NRC Handelsblad met de definitieve bevestiging: de jongen die zich opsloot in de wc van de Thalys naar Parijs was niet verdacht. In zijn rugzak had hij alleen 'persoonlijke bezittingen' bij zich.

Dat doet de vraag rijzen: waarom is die mededeling ontlastend? Wat zijn persoonlijke bezittingen? Hoe kunnen we uit die mededeling concluderen dat die jongen dus geen pistool bij zich had? Is een pistool geen persoonlijk bezit? En hoe zit het met een telefoonhoesje in de vorm van een pistool? De uitdrukking wordt in deze context kennelijk door allerlei bronnen doodgemoedereerd gebruikt met een geruststellende betekenis.

Ik kan dat ook wel navoelen.

maandag 21 september 2015

Vacature Universitair docent Nederland, Stockholm

Stockholms Universitet, Zweden (deadline: 12 oktober 2015)


Het instituut voor Slavische en Baltische talen, Fins, Nederlands en Duits

Universitair docent Nederlands (onderzoeksgebied vertaalwetenschap), 50%.

Het Nederlands wordt per jaar door ca. 100 studenten aan de Universiteit van Stockholm gestudeerd. De cursussen worden op de campus en als afstandonderwijs gegeven. De nadruk ligt op de Nederlandse taal, literatuur en cultuur in Nederland en in Vlaanderen. Onderzoeksterrein op de afdeling Nederlands is Nederlandse kinder- en jeugdliteratuur, vertaalwetenschap en contrastieve taalkunde Nederlands-Zweeds.


Frühkost und Entbiss

Tropisches Frühstück. (J. Wilkins, CC-BY-SA 3.0)

In den letzten Tagen saß ich einen Artikel über Neg… über Cariolisch zu schreiben. In der Forschung ist längst etabliert, dass diese niederländisch-basierte Kreolsprache nur sehr, sehr wenige dänische Elemente in ihren Wortschatz aufgenommen hat, obwohl sie in einer praktisch durchgehend dänisch verwalteten Kolonie gesprochen wurde.

Eines der wenigen Beispiele für ein auf den ersten Blick dänisches Wort findet man in einem kleinen Artikel des Dänen Erik Pontoppidan aus dem Jahr 1887. In dem Text heißt es:
Wat ju sal jeet fo frukost van dag?
(Was wirst du heute zum Frühstück essen?)


Nederlands is saai!

Door Marc van Oostendorp

Voor de liefhebber van het onderwijs was het symposium dat Jaap van Marle, afgelopen vrijdag in Heerlen, organiseerde, een zware dag. Als thema had Van Marle het schoolvak Nederlands gekozen, en er was geloof ik niet één presentatie waarin het woordsaai geen prominente rol speelde.

Want dat blijkt het oordeel te zijn dat veel scholieren hebben: wanneer je schoolvakken ordent naar hoe leuk en interessant ze worden gevonden, eindigt Nederlands op de tiende plaats.

Het is een probleem met heel veel dimensies. De saaiheid wordt minstens voor een deel veroorzaakt door het feit dat scholieren (vwo'ers) het idee hebben dat ze in de brugklas een trucje leren (het trucje van de tekstverklaring: uitleggen in welk verband alinea 7-9 staan tot alinea 6) en dat trucje vervolgens zes jaar lang herhalen.


Een schoone historie van Palmerijn van Olijve : Hoofdstuk 42



Een seer schoone ende ghenoechelicke
historie vanden aldervroomsten ende vermaertsten ridder

Palmerijn van Olijve,

sone van den coninck van Macedonien, ende van de schoone Griane,
dochter van Remicius, keyser van Constantinopelen,
de welcke vele wonderlicke avontueren in haren leven ghehadt hebben,
seer ghenoechelick ende playsant om lesen.

Eigenzinnig uit het Frans vertaald door een onbekende renaissancistische Amsterdammer [?],
en zoals bewaard gebleven in de oudste druk: Jan Janszen, Arnhem 1613.


Hoofdstuk 42 van de 139

Verantwoording (met naschriften)

Wie is wie in Palmerijn van Olijve?

Alle tot nog toe gepubliceerde hoofdstukken in één pdf:


zondag 20 september 2015

Neder-L-cartoon #72

De Taalprof schrijft een brief aan de minister-president
over een maatschappelijk probleem

Linguïstisch Miniatuurtje CLXIV: De zich ontwikkelde cultuurtaal

Ik maak elke dag wel een bijzondere taalervaring mee, maar die van een paar dagen geleden was wel heel bijzonder. Ik luisterde naar een interessante voordracht, en achter de spreker werd een powerpointpresentatie geprojecteerd. Op een gegeven moment verscheen daar na een van de bullets van een opsomming de woordgroep: de zich ontwikkelde cultuurtaal. 

Hé, dacht ik, een typefoutje.

Huh? The movie

The Director's Cut


Door Marc van Oostendorp





Afgelopen donderdag won Mark Dingemanse van het Max Planck Instituut als eerste taalkundige een Ig Nobel-prijs. Ik interviewde hem daarover kort voor de website van Onze Taal, maar we spraken ongeveer vier keer zo lang. Hier is de Director's Cut.

zaterdag 19 september 2015

Neder-L-cartoon #71

De Taalprof beantwoordt een vraag op Facebook

Geniet den orber van dat Hooft

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (38)
Het Nederlandse sonnet bestaat 450 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?


Door Marc van Oostendorp

Casper van Baerle
Wikipedia kan de tragedies van het bestaan soms onderkoeld samenvatten. Als Casper van Baerle een Amerikaan was geweest, was er een film over zijn laatste levensjaren gemaakt met veel dramatische en treurige muziek. In plaats daarvan hebben we een online-encyclopedie die meldt: "Hij was zeer bevriend met P.C. Hooft. Men denkt dat deze vriendschap bekoelde en Barlaeus leed aan ernstige depressies en waanbeelden. Het vermoeden bestaat dat hij zelfmoord pleegde door in een put te springen, omdat hij dacht dat hij van stro was, en in brand stond. "

En daarnaast hebben we gedichten zoals dit van Maria Tesselschade Visscher, die aan een vriend (Boëtius van Elslandt) schreef naar aanleiding van Van Baerles dood:


KLINCK-DICHT,
Aan den Poeët boetius van elslandt.

Uw grijze jeucht heeft ons van jongs af iets belooft
Dat krachtiger zou zijn als doen was af te meeten,
Nu hebt gy 't geurig pit eergierig opgegeeten
Van baerlen, en geniet den orber van dat Hooft.
Zijn klaarheit blinkt in u, z'en is niet uitgedooft,
Gelijk den Yver zeidt, zijn geest blinkt door de reeten
Van uw verstandig Dicht. Hy heeft hem wel gequeeten,
Na dat hy was van Hooft zijn vrindt en zin berooft,
Zoo vrindtlijk was zijn aart, zoo trouw zijn vrindtlijkheden,
Dats' hem met zoet gewelt van hier verhuizen deeden.
Is hy verhoogt van plaats, wat dient'er dan geweent?
Verbetert zijn geluk met oogen uit te weenen?
De wijsheit wil dat niet, het Amsterdams Athenen
Dat neem u voor hem aan, als zuyg'ling wel gespeent.

Elk zijn waarom.



vrijdag 18 september 2015

Nieuw woordenboekconcept: Linguee lanceert app voor iPhone en iPad

Keulen, Duitsland, 17/09/2015 - Enthralling and multifarious. Voor iedereen die nu een woordenboek nodig heeft, is er vanaf vandaag voor iPhone en iPad de gratis woordenboekapp Linguee. Voor het eerst kan je daarmee door meer dan twee miljoen begrippen zoeken, ook offline en zonder reclame.

Decennialang hebben woordenboeken vooral veel informatie op weinig ruimte geplaatst, omdat papier geld kost en veel weegt. Linguee slaat een volledig andere weg in.
Met de hulp van 400 lexicografen is een compleet nieuw woordenboek speciaal voor smartphones ontwikkeld. De nieuwe app bevat enerzijds meer vertalingen dan andere woordenboeken, anderzijds is het ook zeer overzichtelijk. Dat wordt mogelijk gemaakt door een uitermate interactieve interface. De invoer van slechts enkele letters volstaat om vertalingen te vinden. Een aanraking met je vinger is genoeg om voorbeeldzinnen voor woorden te openen of om de uitspraak van begrippen te horen.

Is taal chaos?

Door Lucas Seuren

De webcomic xkcd had onlangs wat aandacht voor taal. Veel sprekers zeggen tegenwoordig ‘I could care less’ (“Het zou me minder kunnen interesseren”) terwijl ze bedoelen ‘I couldn’t care less’ (“Het zou me niet minder kunnen interesseren”). Als een van de personages in de strip wordt aangesproken op zijn (haar?) incorrecte gebruik van de term, gaat hij (zij?) over tot een paar mooie bespiegelingen over taalgebruik. Deze bespiegelingen hielden sociologen honderd jaar geleden al bezig, en zijn fundamenteel van invloed op de manier waarop bijvoorbeeld conversatie-analytici onderzoek doen.

“Every choice of phrasing and spelling and tone and timing carries countless signals and context and subtexts and more,”

Als we kijken naar hoe mensen taal gebruiken, dan valt onder andere op dan wat we daadwerkelijk zeggen, lang niet altijd is wat we bedoelen. Dat is ten eerste omdat, zoals ook in de strip wordt gezegd, hoe je iets zegt bijna net zo belangrijk is als wat je zegt. Elke verandering kan ertoe leiden dat je anders begrepen zult worden. Maar daarnaast laten we ook een heleboel ongezegd. In zijn boek Studies in Ethnomethodology beschrijft Harold Garfinkel een onderzoek, waarbij hij zijn studenten een gesprekje liet uitschrijven. Bij elke uiting moesten ze dan ook opschrijven wat de spreker bedoelde. Dit leverde gigantisch lange transcripten op, die bovendien altijd onvolledig waren volgens de studenten; sommigen vonden zelfs dat de opdracht onmogelijk was.

We publiceren te weinig

Door Marc van Oostendorp


Jullie wisten het natuurlijk allang, want het artikel verscheen al in maart op internet, maar ik was er maar steeds niet aan toegekomen omdat ik zoveel andere dingen te doen had: het einde van de wetenschap is nabij omdat er teveel artikelen verschijnen.

In een nauwkeurige kwantitatieve studie gebaseerd op een groot aantal publicaties in de biologie en de natuurkunde laten de auteurs zien dat er steeds meer artikelen verschijnen, maar dat die artikelen daardoor ook steeds sneller uit de aandacht verdwijnen. De 'halfwaardetijd' van de citatiecijfers neemt almaar af: binnen steeds kortere tijd wordt er nooit meer naar een artikel in een ander artikel verwezen.

donderdag 17 september 2015

Etymologie: ontegenzeggelijk

Door Michiel de Vaan 

ontegenzeggelijk bn., bw. wat niet valt te ontkennen, onweerlegbaar

Nnl. ontegenzeggelyk, in 1746 als bn. (Dat deeze Kunst nogtans een zeer nuttige zaak is () is een ontegenzeggelyke zaak; in De volmaakte Hollandsche keuken-meid), in 1769 als bw. (Dit word door den roemwaarden Musschenbroek ontegenzeggelyk bevestigd; Berkhey). De variant -zeggelijk is vanaf het begin veel frequenter dan -zeglijk. Dat laatste komt vooral voor in de 19e eeuw en genoot een tijdje de voorkeur van woordenboekmakers (bijv. het WNT), maar is om ritmische redenen vgl. steegje maar weggetje geen spreektalige vorm. Hetzelfde vinden we trouwens bij (on)gezeglijk, dat in de meeste teksten als (on)gezeggelijk verschijnt, en het verouderde zeggelijk zegbaar; inschikkelijk.

Afgeleid van het werkwoord tegen seggen tegenspreken (1528, Vorstermanbijbel), vergelijk ook teghensegghentlijckheydt neiging tot tegenspreken, tegenzeggelijkheid (1624), tegensegghinghe (1481), sonder teghen-segh (1653) ontegenzeggelijk.

Geen 5 minuten praten zonder dat er iemand om opheldering vraagt

Door Marc van Oostendorp

Het is een kenmerk van ieder gesprek tussen twee mensen dat je elkaar niet begrijpt. De ander zegt iets dat je niet verstaat, of dat je niet goed kunt plaatsen, of dat je in totale verwarring brengt; je zet het gesprek even stil om te vragen om opheldering, waarna het gesprek weer voortkan.

Ja, dat is inderdaad een kenmerk van ieder gesprek; dat is nu wetenschappelijk vastgesteld door de Nijmeegse onderzoeker Mark Dingemanse met een hele rits medeonderzoekers. Zij publiceerden er gisteren een artikel over in het online wetenschappelijke tijdschrift PLOS One

Voor dat artikel bestudeerden de onderzoekers opnamen van gesprekken van letterlijk over de hele wereld; de gesprekken werden gevoerd in 12 verschillende talen uit 8 taalfamilies, verspreid over de 5 continenten. En in ieder taal bleek hetzelfde: binnen ongeveer 5 minuten werd een gesprek gegarandeerd een keer onderbroken omdat iemand om opheldering vroeg.

woensdag 16 september 2015

Opvoering De veinzende Torquatus door Theater Kwast



Op zaterdag 26 september 2015 speelt Theater Kwast de 17de-eeuwse tragedie De Veinzende Torquatus (1644) van Geeraerdt Brandt (1626-1685). In deze ‘Nederlandse Hamlet’ draait het om de jonge Torquatus, de zoon van de Romeinse keizer Noron die zijn broer keizer Manlius vermoord heeft en op onrechtmatige manier op de troon is gekomen. Aan Torquatus verschijnt de geest van de dode keizer, die hem opdracht geeft terug te keren naar Rome en zich voor te doen als krankzinnig.  Zo kan Torquatus  in de nabijheid van Noron komen en de dood van zijn vader wreken. In een reeks van gruwelen, verkrachtingen en moorden wordt de bloederige machtsstrijd uitgevochten.

Theater Kwast speelt het stuk in zijn serie Mond op Mond: acteurs en musici van de theatergroep repeteren in één dag een stuk en spelen het vervolgens dezelfde middag met tekst in de hand voor publiek. Kwast brengt zo komend seizoen acht theaterstukken uit de Gouden Eeuw eenmalig terug op de planken.

Datum en tijd: zaterdag 26 september 2015, 20.15 uur
Locatie: Theater Perdu, Kloveniersburgwal 86, Amsterdam
Entree: € 12,50
Reserveren via: www.theaterkwast.nl. Op deze website is ook de complete speellijst en meer informatie te vinden.