Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

donderdag 29 oktober 2015

Driejoek

Door Marc van Oostendorp

Toen ik onlangs de door mijzelf geproduceerde, geregisseerde én gecaterde kaskraker Huh! The Movie online zette, dwaalden ook jullie gedachten onwillekeurig natuurlijk af naar het bijna gelijknamige artikel Ha! Een analyse van de Utrechtse fonologen Wim Zonneveld en Mieke Trommelen uit 1997 (helaas niet online, voor zover ik zien kan).

Die analyse behelst huiselijk gezegd dat de h-klank in het Nederlands geen echte medeklinker is maar een begin stukje van de klinker. Ze proberen daarmee allerlei eigenaardigheden van de h te verklaren, zoals dat hij altijd vóór een klinker staat (ha!) en nooit erna (ah spreek je niet uit met een h).

Het belangrijkste argument heeft te maken met de invoeging van [j] en [w]. Na een ie of een ee voegen we in het Nederlands vrij gemakkelijk een [j] in, en na een oe of oo een [w]
  • di[j]eet, The[j]o, dou[w]ane, bo[w]a constrictor.
Zonneveld en Trommelen wijzen er nu op dat je dit facultatief ook kunt doen als er een [h] tussen de klinkers lijkt te staan:
  • drie[j]oek, Te[j]eran, oe[w]oe, alo[w]a
Het is het soort observatie waar Trommelen en Zonneveld goed in waren: ik moest er even aan wennen, maar naar mate je er langer over nadenkt, kom je meer tot de conclusie dat er wel wat in zit.

Bovendien hebben we sinds 1997 ruimere middelen om zoiets te controleren. Via Google vind je in ieder geval een aantal onvervalste driejoeken:

  • Op het uiteinde van elke driejoek een lekbak, waarin een electrische kaars is gemonteerd. [Collectie Gelderland]
We moeten daarbij natuurlijk wel verdisconteren dat de j naast de h zit op het toetsenbord, dus je zou eigenlijk moeten uitrekenen hoe groot de kans is dat dit een vertyping is.)

Overigens lijkt me de analyse van Zonneveld en Trommelen niet goed houdbaar. Hij verklaart bijvoorbeeld niet waarom de h soms juist heel duidelijk een medeklinker is (dat heb ik ooit uitgelegd in de Klankencyclopedie van het Nederlands), waarom de h niet gevolgd (hrep) of voorafgegaan (phep) kan worden door een andere medeklinker. En vooral: hij gaat er vanuit dat de h stemloos is, maar dat is niet het geval.

Het is een mooi artikel, maar de film is, zeg ik in alle bescheidenheid, misschien wel beter.