Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

woensdag 2 september 2015

Het Nederlands sterft in Amerika

Door Marc van Oostendorp


De Nederlanders die aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw naar Amerika gingen, hadden niet de bedoeling om daar de Nederlandse taal zo enthousiast mogelijk te onderwijzen aan de lokale bevolking.  In plaats daarvan, weten we uit onderzoek, hadden zij de neiging om zo snel mogelijk Engels te spreken met elkaar en met hun kinderen.

Het gevolg is dat het Nederlands in de Midwest nu, ruim honderd jaar later, nog slechts een beetje kwijnt. Al weten we zelfs dat niet zeker, want het laatste enigszins omvangrijke onderzoek over de taal daar stamt alweer uit 1989, toen Caroline Smits er veldwerk deed voor haar proefschrift.

Ze werk

Samen met Jaap van Marle komt Smits nu nog eens terug op het oude onderzoeksmateriaal om een nieuwe dimensie te belichten aan deze kwestie: die van de taalnormen. We weten al uit Smits' proefschrift dat de onderzochte Nederlandse Amerikanen hele delen van de grammatica niet meer toepasten. Maar betekende dit ook dat ze de normen niet meer kenden?


In de nieuwe studie vergelijken Smits en Van Marle wat de migranten en hun nakomelingen daadwerkelijk zeiden met hoe ze oordeelden over dezelfde constructies. We weten bijvoorbeeld dat ze in plaats van ze werkten soms dingen zeiden als ze werk, ze werkt of ze werken zeiden, en Smits tekende indertijd zinnen op als:

  • Mijn twee broer die waren naar Racine gegaan.
  • Hij dragen altijd witte handschoenen.
  • Het was maar een kleine broertje.
  • En dan over een ander brug.
In de war

In een ander experiment, waarvan de resultaten door omstandigheden nog niet zo uitgebreid waren uitgeplozen, had Smits de sprekers ook gevraagd om zulke zinnen te beoordelen. Die resultaten blijken nogal verbazingwekkend: de sprekers bleken veel meer fouten te maken bij de beoordeling dan bij het werkelijk spreken. 'Een kleine broertje' zeiden de Amerikanen wel, maar niet zo vaak – alleen als het de sprekers werd voorgelegd, konden ze niet goed zeggen of er iets aan schortte. 

Het komt vermoedelijk door het sterven van de taal. Wanneer de sprekers nog weleens Nederlands spraken, konden ze zich beperken tot veilig terrein en deden ze de dingen op hun automatische piloot goed. Maar als ze erover moesten nadenken, raakten ze in de war.

Pella

Het betekende niet, zeggen Smits en Van Marle, dat ze helemaal geen normen meer hadden. Zo werd alles wat ook maar enigszins zweemde naar een Engels woord streng afgekeurd. Maar voor de grammatica golden al bijna geen regels meer.

Het zou natuurlijk interessant zijn om ruim 25 jaar later nog eens terug te gaan en het experiment te herhalen. Is de ontbinding verder voortgeschreden? Kan er nog iemand in Pella, Iowa Neder-L lezen zonder Google Translate? 


Het artikel van Smits en Van Marle verscheen in een nieuwe bundel artikelen die door de uitgever gratis ('open access') online is gezet: Germanic Heritage Languages in North America.

4 opmerkingen:

  1. De link naar het stuk van Smits en Van Marle werkt niet.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Sorry, de onderste link werkt wel.

      Verwijderen
    2. Dank, de link in de tekst werkt nu hopelijk ook.

      Verwijderen
  2. Toevallig heb ik laatst nog dit stukje van de Wereldomroep over Pella-Nederlands gezien:

    https://www.youtube.com/watch?v=FGQl0J8ZkQI

    Het gaat die oude mensen niet gemakkelijk af.

    BeantwoordenVerwijderen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.