Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

donderdag 23 juli 2015

Dit was overigens het nieuws

Door Lucas Seuren

Volgens mij is er iets aan de hand met overigens. Ik dacht altijd dat het betekende dat een deel van de boodschap een soort kanttekening was, maar tegenwoordig heeft het ook een andere discourse-organisatorische rol. Dit zie ik de laatste maanden regelmatig in nieuwsberichten en andersoortige journalistieke artikelen die worden voorzien van een alinea die, als ik overigens ouderwets zou lezen, er volgens de schrijver niet toe doet. Het betreft een bijzaak en zoals elke schrijver weet moet je bijzaken als het even kan altijd weglaten.

In sommige gevallen wordt overigens inderdaad, naar het lijkt, nog op die manier gebruikt. Zo las ik op NRC.nl in een berichtje over de bezoekersaantallen van de Vierdaagsefeesten dat de wandelaars overigens rekening moesten houden met slecht weer, en in een bericht over de verkiezing van de nieuwe FIFA-voorzitter dat overigens een Britse komiek een dosis nepgeld over Blatter uitstrooide. In beide gevallen ging het niet om informatie die de nieuwswaarde ondersteunde of belangrijke achtergrondinformatie leverde (en in beide gevallen had de hele alinea dus volgens mij ook geschrapt kunnen worden).

Maar toen ik een artikel op Tweakers las over camera’s werd snel duidelijk dat overigens (en daarnaast ook trouwens) absoluut niet betekende dat informatie niet van belang was. Sterker nog, het betrof veelal vrij belangrijke informatie. Hoe goed zijn de camera’s bestand tegen lage temperaturen? Voor welke camera moet je een extra kabeltje hebben? Hoe goed is de beeldkwaliteit? Waarvoor kun je het menu gebruiken? Als deze vragen niet van belang zijn bij een review van actiecamera’s, dan weet ik het ook niet meer. En toch werden al deze punten ingeleid met overigens.

De vraag is dan, wat is de betekenis van overigens? Welke rol speelt het bij het structureren van tekst? Daar zijn denk ik meerdere antwoorden op (ik gebruik het genoemde Tweakers-artikel voor alle voorbeelden). Ten eerste lijkt overigens een synoniem geworden voor daarnaast, bijvoorbeeld in de volgende zin: “dit snelmenu kan overigens ook gebruikt worden om andere opties in te stellen.” Zowel de informatie voor als na deze zin betrof functies die je kon instellen in het menu van de camera. Het was zeker niet zo dat wat na overigens kwam minder belangrijk was dan daarvoor, het waren gewoon andersoortige functies.

Ten tweede verbindt overigens twee (of meerdere) korte mededelingen die niet heel duidelijk met elkaar in verband staan. Dit gebruik kwam ik een paar keer tegen als er in één alinea meerdere aspecten werden benoemd. Overigens zorgt er dan voor dat de tekst niet leest als een verzameling losse zinnen. Zo stond er midden in een alinea waarin een camera werd vergeleken met de andere camera’s in de test de zin “iets wat de WG-5 overigens niet heeft in tegenstelling tot de concurrentie is wifi.” Aangezien het gebrek aan wifi als een van de belangrijkste minpunten van deze camera werd benoemd moge duidelijk zijn dat dit niet een simpele kanttekening is. Maar in de alinea werden vijf dingen genoemd in even zoveel zinnen, en op deze manier leest het mogelijk gewoon prettiger.

Als derde laat overigens zien dat de informatie wel van belang is, maar niet direct voor het punt dat wordt gemaakt. Het leidt achtergrondinformatie in. Zo waren de camera’s ’s nachts getest waarbij de iso (lichtgevoeligheid van de sensor) op 3200 was ingesteld. Nadat de beeldkwaliteit was vergeleken werd de keuze toegelicht: “We hebben de camera’s overigens op 3200 iso vergeleken omdat de Panasonic niet verdergaat.” Die keuze is uiteraard niet van belang voor de beeldkwaliteit, maar het is zeker handige achtergrondinformatie over de test en de mogelijkheden die de camera’s bieden. (De keuze had ook benoemd kunnen worden aan het begin van de alinea, mogelijk dat overigens nodig is doordat de zin pas aan het eind staat.)

Tot slot heeft overigens nog steeds de functie dat het een kanttekening inleidt. Dat kon niet duidelijk worden gemaakt dan met deze zin: “Overigens willen we nog een paar kanttekeningen maken bij het duiken met outdoorcamera’s.” De vraag is dan natuurlijk waarom overigens nog gebruikt wordt als er expliciet gezegd wordt dat het om kanttekeningen gaat. Mij lijkt dat een beetje dubbelop, maar mogelijk dat overigens hier nog een wat subtielere functie heeft die ik niet kan benoemen.

Het lijkt me in ieder geval wel duidelijk dat overigens niet langer betekent dat wat volgt bijzaak is. Mogelijk dat het ook nooit zo gebruikt is, maar gezien mijn sterke intuïties kan ik me haast niet voorstellen dat er geen sprake is van betekenisverandering. Het wordt nu regelmatig gebruikt om hoofdzaken te bespreken. Wanneer die verandering is begonnen durf ik niet te zeggen, het valt me pas sinds een paar maanden op, maar hij is duidelijk in volle gang. Wellicht is er nog steeds een soort overkoepelende functie, maar zeker is dat die dan wel redelijk aan het afslijten is.  Misschien dat het CGN uitkomst kan bieden bij deze kwestie, al ontbreken daarin natuurlijk wel weer moderne teksten.

1 opmerking:

  1. Interessant! Het lijkt haast alsof het woord hier gebruikt wordt in de "oorspronkelijkere" betekenis wat het overige betreft, voor de rest, verder, zoals bijvoorbeeld duidelijk bedoeld wordt in deze krant uit 1828.

    BeantwoordenVerwijderen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.