Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

donderdag 6 november 2014

Addenda EWN: kwelen/kwedden/quethan

Door Michiel de Vaan

kwelen ww. lieflijk zingen
Mnl. qwedelen op een bepaalde wijs zingen (1477), quelen (1440-1460), Vnnl. quelen, kwelen zingen, opgewekt zingen (1561), daarnaast ook lieflijk en vooral weemoedig of klaaglijk zingen. In de 16e eeuw in Vlaanderen ook quelen druk praten, babbelen.
Verwante vormen: Middelnederduits quedelen babbelen, zwetsen, Oudhoogduits quitilōn pruttelen, klagen, Mhd. quitteln tjilpen, Oudengels hearm-cwedolian kwaadspreken. Uit PGm. *kwedilōn bespreken, vaak spreken, een iteratief ww. afgeleid van PGm. *kweþan spreken. Van *kwedilōn werd nog Oudengels cwedol spraakzaam afgeleid.

Mnl. kwedden groeten
Onl. quedidon zij groetten (9001000; vertaling van Latijn benedicebant), Mnl. quedden aanspreken, groeten (1249). In de dertiende eeuw komt het ww. een drietal keer voor in oorkonden uit Oost-Vlaanderen, in de veertiende eeuw alleen nog in poëzie, en na 1400 verdwijnt kwedden uit het Nederlands.
Verwante vormen: OIJsl.  kveðja, OS queddian, Ohd. quetten, chwetten, chetten, OE cwiddian groeten, uit een PGm. ww. *kwadjan aanspreken, het regelmatig gevormde causatief bij PGm. *kweþan spreken.

Onl. quethan zeggen

Onl. quethan, pret. quath spreken (900-1000), harmquethandon voor de kwaadsprekers (9001000, Wachtendonckse Psalmen), enquethen beantwoorden (ca. 1100). In het Middelnederlands komt het ww. niet meer voor. Verwante vormen zijn Got. qiþan, OIJsl. kveða, OS quethan, Ohd. quedan, Mhd. queden, koden, OFri. quetha, quatha, OE cweðan zeggen, Vroegnieuwengels quoth zei, alle uit een PGm. sterk werkwoord *kweþan. Dat kan op een PIE wortel *gwet- teruggaan, en PGm. *kwadjan op een PIE causatief *gwot-éje-, maar deze wortel is zonder zekere aanknopingspunten in andere takken van het Indo-Europees.