Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

donderdag 22 mei 2014

Wandelende pinautomaat

Een nieuwe uitdrukking
Door Marc van Oostendorp




Er is een nieuwe, nog nergens geboekstaafde uitdrukking het Nederlands binnengekomen: 'als een/de (wandelende) pinautomaat'. De PVV gebruikte hem in de verkiezingscampagne voor de Europese Unie regelmatig ('Nederland is de pinautomaat van Europa') maar is er duidelijk niet de uitvinder van. Er is heel gemakkelijk een grote verzameling vindplaatsen bij elkaar te googlen:
  • Die geven iedereen en alles (behalve zichzelf) de schuld, vinden alles onredelijk, zien de ‘soos’ als een pinautomaat en willen zich in principe op geen enkele manier ergens invoegen. (De soos als pinautomaat, 2008).
  • Talansky –in de media inmiddels bijgenaamd ’Olmerts wandelende pinautomaat’– zegt uit ’liefde en bewondering’ voor Olmert te hebben gehandeld. (Trouw, mei 2008)
  • Ik wil een rol spelen bij het veranderen van de mentaliteit van mijn gemeenschap, zodat ze een blanke niet meer zien als een pinautomaat maar als een mens die succes nastreeft. (Fred Obala, 2010)
  • Boos riep ze deze week dat ze geen wandelende pinautomaat is. (Mama.nl, februari 2011) 

Het eerste citaat uit Trouw doet vermoeden dat het hier gaat om een internationaal gebruikte uitdrukking. Men zal in de Israëlische media immers waarschijnlijk niet Nederlands hebben gesproken.

De doorgaans goed ingevoerde Urban Dictionary heeft een definitie voor walking ATM uit 2007 die de lading niet helemaal dekt.Of in ieder geval is hij wat te specifiek. Volgens het woordenboek gaat het om een "phrase used in New Orleans to describe all the mexican workers walking around. 'with every cent they own at night while all the mexicans walk around they are often knocked out and robbed of all their money hence the name walking atm'"

Opvallend aan de betekenis van het begrip is natuurlijk dat het zo'n vreemd idee van een pinautomaat behelst, namelijk dat je er onbeperkt en kosteloos geld uit kunt halen. In de wereld waarin ik leef, geven pinautomaten slechts geld zolang ik niet al te rood sta, maar de pinautomaten in de uitdrukking lijken niet aan een dergelijke beperking onderhevig. De enige manier waarop je 'zomaar' geld uit een werkelijke pinautomaat kunt krijgen op de manier waarop je dat uit een wandelende tegenhanger kan, is door hem te overvallen. In die zin is het niet onaannemelijk dat de omschrijving in de Urban Dictionary dicht bij de oorspronkelijke betekenis ligt: die Mexicanen waren wandelende pinautomaten omdat ze vol geld zaten dat je makkelijk kunt stelen.

Maar die nuance zit er nu geloof ik niet meer in. In de genoemde citaten wordt niet gesuggereerd dat degene die gebruik maakt van de pinautomaat daarmee iets crimineels doet. Het is de wandelende pinautomaat die het de ander te gemakkelijk maakt. Die ander krijgt gratis geld aangeboden en maakt daar slechts gebruik van.

Dat het inmiddels een staande uitdrukking aan het worden is, blijkt denk ik wel uit wat eenvoudige zoekopdrachten. Zo heeft 'wandelende' zich inmiddels vrij vast aan 'pinautomaat' verbonden. Google geeft daar 1900 treffers voor, terwijl logisch equivalente alternatieven als 'levende' en 'menselijke pinautomaat' slechts respectievelijk 41 en 58 keer worden aangetroffen.


6 opmerkingen:

  1. Jenny Mateboer22 mei 2014 om 08:36

    Misschien is die wandelende pinautomaat het moderne equivalent van 'paardje-schijt-geld' waarover mijn oma en moeder het vroeger hadden.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik ken het als ezeltje schijtgeld. Uit het sprookje van tafeltje-dek-je: http://www.verhalenbank.nl/items/show/9590

      Verwijderen
    2. Amper aan acute roodstand gebonden is mijn positie van " wandelende creditcard" , althans zo wordt die in onze familie al tijden aangeduid, wanneer ik als vader met mijn kinderen mee de stad in ga of op vakntie ben. Uiteraard loopt de wandelende creditcard altijd achteraan in de rij.
      is die uitdrukking breder bekend?

      Verwijderen
  2. Ja, of van de geldboom in de tuin, die je maar hoeft te schudden.
    De vergelijking heeft wel een educatieve waarde, want de bietser weet natuurlijk ook best dat het apparaat een zekere beperking heeft.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik ben altijd voorzichtig met het exact noemen van het aantal hits op Google. Want zo lijkt "wandelende pinautomaat" zo'n 2.000 hits op te leveren als je bovenaan kijkt bij de zoekresultaten, maar ga je vervolgens de pagina's af, dan stoppen de unieke vindplaatsen op pagina 11 bij 107 vermeldingen. De rest zijn mogelijk verdubbellingen en verder is het mij al jaren een raadsel waarom de twee zoekresultaten van Google niet overeenkomen. Voor "levende pinautomaat" kom ik dan op 14 hits. Klikken op de pagina's voor betrouwbare getallen werkt alleen makkelijk als het aantal hits niet te groot is. Wel duidelijk is dat de wandelende pinautomaat een uitdrukking in opkomst is.

      Verwijderen
    2. Google is de pinautomaat van de taalanalyse!

      Verwijderen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.