Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

zondag 30 juni 2013

De betekenis van bevelen

Door Marc van Oostendorp

Ik ben de laatste dagen aan het lezen over de gebiedende wijs, de imperatief. Wat betekenen zinnen als Loop maar even mee, Sla nu de bladzijde om, Ga toch weg? Dat blijkt een behoorlijk ingewikkelde vraag, waarover semantici hun hoofd breken. (Zie bijvoorbeeld het proefschrift van Rosja Mastop uit 2006).

De reden daarvoor is dat veel taalkundigen denken dat de betekenis van een zin uit te drukken is in waarheid: iedere zin is waar of onwaar (of eventueel een beetje waar).  Wanneer Kobus zegt 'Het regent buiten' kan Krelus bijvoorbeeld zeggen 'Ja, dat is waar', of 'Dat klopt niet'.

Het probleem is natuurlijk dat bevelen niet waar of onwaar zijn. Je kunt van alles zeggen na 'loop maar even mee', maar 'dat klopt niet' hoort daar redelijkerwijs niet bij.

zaterdag 29 juni 2013

Geert Grote Pen 2013 naar Alda Pellemans, Universiteit van Tilburg

Op vrijdagmiddag 28 juni 2013 kwamen vijf genomineerden voor de Geert Grote Pen bij elkaar in de Deventer Latijnse School. Voor de derde maal werd de Pen uitgereikt aan diegene, die in het afgelopen studiejaar op de meest bevlogen wijze gestalte had gegeven aan zijn Nederlandstalige masterscriptie filosofie.

De jury, onder voorzitterschap van prof. dr. René Foqué, moest een bijzonder lastige weg bewandelen voordat winnares Alda Pellemans (Universiteit van Tilburg) met haar scriptie getiteld: ‘Het morele oordeel: verstandige reflectie of het juiste gevoel? Over de rol van emoties bij morele oordelen’ kon worden aangewezen.

‘Toezingen & aanvuren’: het maatschappelijk appel van de dichter 1300-1850

GOLIATH-studiedag op vrijdag 29 november 2013, Radboud Universiteit Nijmegen

Het debat over vraag of de stem van literaire auteurs in de samenleving een andere zwaarte en betekenis heeft (of zou moeten hebben) dan die van journalisten, politici en opiniemakers is geenszins een nieuw debat. Dichters werden al vanaf de late middeleeuwen geconfronteerd met een groeiende concurrentie van andere professionele ‘sprekers’ in de publieke ruimte. Het literaire leven vormde in toenemende mate een eigen domein, maar tegelijkertijd werden auteurs zich door dit proces van ‘autonomisering’ bewust van de specifieke kwaliteiten die hun stem ook buiten dat domein meer gewicht konden geven.

Tijdens de workshop gaan we op zoek naar voorbeelden van dichters die het ‘toezingen’ van hun publiek gebruikten om een maatschappelijk appel te formuleren. Breuken en continuïteiten in de overgang van middeleeuwen naar vroegmoderne tijd die betrekking hebben op het denken over auteurschap en het gedicht als maatschappelijk appel staan daarbij centraal.

De workshop wordt georganiseerd door GOLIATH, de door FWO gefinancierde wetenschappelijke onderzoeksgemeenschap over ‘Literatuur in wording’. GOLIATH is een internationaal samenwerkingsverband tussen letterkundige neerlandici.

Voorstellen (ca. 300 woorden) voor een korte lezing (precieze lengte wordt nog bekend gemaakt) kunnen voor 15 september 2013 gestuurd worden naar:

Johan Oosterman (RU Nijmegen): j.oosterman@let.ru.nl
Kornee van der Haven (UGent): cornelis.vanderhaven@ugent.be

De grenzen van de taal: oe! a!

Door Marc van Oostendorp

Gisteren hielden we in Utrecht een academische bijeenkomst ter ere van Riny Huybregts, een van mijn favoriete collega's, een beminnelijk man en een groot geleerde. Norbert Corver, de hoogleraar Nederlandse taalkunde in Utrecht, hield er een bijzonder prikkelende lezing over tussenwerpsels – woorden als oe! a! heremijntijd! brrr, woorden waarvan je je kunt afvragen of ze wel woorden zijn.

Zoals Norbert liet zien, wordt er door taalkundigen al sinds de vierde eeuw gezegd dat die tussenwerpsels er niet echt bij horen.

vrijdag 28 juni 2013

Journalistieke kaalslag in het Noorden


                        Door Bart FM Droog


Gisteren kregen de 750 medewerkers van uitgeversconcern NDC (uitgever van onder meer het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant) te horen dat 250 van hen binnenkort via de WW en de bijstand dwangarbeid in de gasmijnen van Slochteren mogen verrichten.
 
Bij het Dagblad van het Noorden (DvhN) gaat het om alle fotografen en éénenzestig journalisten. Op Woest en Ledig bericht NDC-employée en literatuurjournalist Joep van Ruiten over de journalistieke kaalslag in het Noorden des lands:
www.woestenledig.com/woestenledig/2013/06/niemand-is-gebaat-bij-een-lege-redactie.html

Dit kind daar en dat kind hier

Door Marc van Oostendorp

"Weet jij," vroeg collega Anneke Nunn gisteren op Twitter, "waarom deze formeler is dan die?" Ze verwees naar een webpagina met adviezen om 'vlotter' te schrijven:
Heb je een nieuwe camera gekocht en wil je deze leren beheersen? klinkt veel minder vlot dan Heb je een nieuwe camera gekocht en wil je die leren beheersen?
Dat is inderdaad een intrigerend verschijnsel. De pagina zegt dat het ook nog geldt voor dit en dat en hier en daar, al geeft het daar geen voorbeelden van. Die vallen echter vrij gemakkelijk te construeren. Hier staan we dan klinkt inderdaad wat zwaarder dan daar staan we dan, en dit had ik je nog willen geven dan dat had ik je nog willen geven.

Wat is er aan de hand?

Paris ende Vienne : Naschrift


Volgens mijn exemplaar van het Dictionnaire des lettres françaises. Le Moyen Age (1992) werd Paris et Vienne in 1432 als prozaroman geschreven door Pierre de la Cépède. Er zijn 8 handschriften bekend alsook een dozijn oude drukken, en de roman werd vertaald in meerdere nabuurtalen. Dat is alles. Ook van de website Archives de littérature du Moyen Age (ARLIMA) zult u niet veel wijzer worden ... Gelukkig bezit ik een digitale kopie van een protoversie van de Bibliografie van de laat-middeleeuwse volks- en triviaalliteratuur van R.J. Resoort, en zo weet ik dat er tot en met 1528 niet minder dan 63 drukken zijn geteld in 9 talen. Natuurlijk is er de onvermijdelijke lange en een korte versie, en natuurlijk volgt Gheraert Leeu de korte versie. Voor meer informatie verwijs ik u naar de dissertatie van de Duitse Romanist Robert Kaltenbacher: Der Altfranzösische Roman Paris et Vienne, (1901), herdrukt in 1904 en recentelijk in 2010.
     In 1349 werd de Dauphiné bij gebrek aan een mannelijke erfgenaam verkocht aan de kroonprins van Frankrijk. Mogelijk is deze transactie destijds een aanleiding geweest voor het schrijven van deze roman, maar in de ‘korte’ versie speelt dit geen enkele rol meer. Opvallend in onze versie is de rol die het hertogdom Brabant en en het graafschap Vlaanderen spelen.

donderdag 27 juni 2013

Joke van Leeuwen nieuwe gastschrijver aan Universiteit Leiden



Joke van Leeuwen is de nieuwe gastschrijver aan de Universiteit Leiden. Vanaf half september tot begin december 2013 geeft ze werkcolleges creatief schrijven. Bovendien houdt ze op 24 oktober a.s. de Albert Verweylezing, getiteld ‘Voor en na de vanzelfsprekendheid’. Daarnaast worden er nog een of twee andere publieke optredens georganiseerd, waaronder in elk geval een publiek interview in september.

Wat is er tegen een manager?

Een nieuwe aflevering van ons bloedstollende misdaadverhaal 'De verleden tijd van lijken'

Door Marc van Oostendorp

Wat voorafging: tijdens een heidag van de Department Nederlands zijn de hoogleraar Financiële Letterkunde Wouter Pieterse en de ietwat saaie vakdidacticus Gerard veranderd in managers, tot grote ontsteltenis van de andere aanwezigen.

"Het probleem", zei Gerard, "is dat onze afdeling onder druk staat. Ja, ik begrijp best hoe belangrijk het is om middelnederlandse achterzetsels te bestuderen." Hij keek Joop aan alsof deze niet al zijn hele leven bezig was met middelnederlandse voegwoorden. "Maar we moeten dat ook in Jip-en-Janneketaal kunnen uitleggen aan de belastingbetaler. Ik vind toko ook een lelijk woord, maar ik weet toch geen ander voor wat Wouter hier leidt. En dat kan nu eenmaal bepaalde consequenties hebben voor mensen die niet mee willen denken. Ik vind het ook niet fijn als gewaardeerde collega's eruit vliegen, maar soms moet het nu eenmaal."

Hij keek met een mengeling van angst en eerbied naar professor Pieterse. "Kijk," zei deze, "het is allemaal een kwestie van synergie."

Paris ende Vienne : Compleet


Voor het gemak van de lezer(s) heb ik een cumulatieve editie van de feuilleton-afleveringen van Paris ende Vienne gemaakt. Omdat de roman zo compact is, heb ik besloten de Franse voorbeeldtekst erbij te laten. Wie bereid en in staat is zich dit literaire Frans eigen te maken – géén heksenwerk – kan op Gallica, de website van de Bibliothèque nationale de France, stapels zestiende- en zeventiende-eeuws drukwerk vinden over middeleeuwse literaire helden, opnieuw opgemaakt, geredigeerd, naverteld en soms van een nieuw slot of een vervolg voorzien. Die boeken zijn destijds niet of nauwelijks in het Nederlands vertaald. Wie geïnterresseerd is in laat-middeleeuws populair proza ontkomt er niet aan zich door deze rijstebrijberg heen te lezen om zo in dit literaire Luilekkerland door te dringen.
     Ik weet het, het lezen van drukwerk met in de rechterhand een potlood om aantekeningen in de marge te maken, is een bezigheid en een vaardigheid die razendsnel terrein verliest bij de smartphone generatie. Wat daarvan de lange termijn gevolgen (kunnen) zijn? Lees daarover de Duitse arts en hersenwetenschapper Manfred Spitzer: Digitale Demenz (2012), in het Nederlands vertaald als Digitale Dementie. Zie hier een interview met hem.
     Wie kennis wil maken met de middeleeuwse romanwereld mag net als ik dagelijks de computer gebruiken om gericht te zoeken, maar moet daarnaast blijven lezen, lezen en nog eens lezen.

De cumulatieve editie vindt u onder deze link.

Willem Kuiper

woensdag 26 juni 2013

Klankencyclopedie van het Nederlands (38): [ɛi]

Door Marc van Oostendorp

[ɛi] De [ɛi] is de tweeklank die Jan Stroop beroemd heeft gemaakt: het pièce de résistance van het Poldernederlands. In die variëteit van het Nederlands worden de tweeklanken allemaal wat grootser gearticuleerd. Een tweeklank is altijd in beweging: hij begint met een wat opener mond dan dat hij eindigt. In de Poldernederlandse uitspraak is vooral de opening aan het begin nog wat groter, en daardoor klinkt die klank daar als een [ai].

We vieren dit jaar ongeveer de vijftiende verjaardag van het Poldernederlands. In het voorjaar van 1998 verscheen Stroops eerste artikel. De dialectoloog Siemon Reker had al in 1993 over het verschijnsel gegeven, maar Stroop gaf het zijn naam. Sindsdien maakte de variëteit zijn opmars.

Paris ende Vienne aflevering 34



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



dinsdag 25 juni 2013

Congres ‘De zingende Nederlanden’ (24 augustus, KB Den Haag)



Op zaterdag 24 augustus 2013 organiseert de Werkgroep Zeventiende Eeuw het congres De zingende Nederlanden: actualiteit, identiteit en emotie in de vroegmoderne liedcultuur in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

Op het congres vinden diverse lezingen en sessies plaats. Sprekers zijn Jan Burgers, Michel Ceuterick, Louis Grijp, Donald Haks, Jos Houtsma, Ad Leerintveld, Olga van Marion, Hubert Meeus, Sven Molenaar, Johan Oosterman, Dieuwke van der Poel, Goran Proot, Rudolf Rasch, Sophie Reinders, Riet Schenkeveld, Els Stronks en Betsy Wormgoor. 

Allergoloog

Door Viorica Van der Roest

Hooikoorts: het lijkt wel of tegenwoordig bijna iedereen er last van heeft. Het journaal op Nederland 1 had er op donderdag 20 juni zelfs een uitgebreid item over. Zou het dan een progressief verschijnsel zijn, of is het toch van alle tijden? Hooikoorts blijkt in ieder geval als woord nog niet zo oud. In het ONW, MNW en VMNW is het niet vertegenwoordigd; wel in het WNT. Dat meldt dat de Engelse variant van het woord, hayfever,  voor het eerst opdook rond 1829. Over de eerste vindplaats in het Nederlands is blijkbaar geen duidelijkheid.

Dit is de definitie van het WNT: ‘zekere aandoening, tijdens den hooitijd, van de slijmvliezen van oogen, neus en ademhalingswerktuigen, gemeenlijk veroorzaakt door het stuifmeel van grassen enz.’

72.095 woorden

Hoeveel praten Kamerleden?
Door Marc van Oostendorp

Wanneer het Kamerlid Ybeltje Berckmoes-Duindam dit jaar tien keer haar naam had uitgesproken tijdens een plenaire vergadering, had ze evenveel gezegd als ze nu volgens Vrij Nederland heeft gedaan: 32 woorden.

Ze had ook alleen de vorige zin kunnen uitspreken.

Volgens Vrij Nederland is de VVD'ster de 'backbencher' van het jaar, en het feit dat ze de minste woorden van iedereen heeft gezegd is daarbij het belangrijkste argument. Nummer 2 op de lijst sprak 418 woorden. De meest spraakzame parlementariër, met 72.095 woorden:

Paris ende Vienne aflevering 33



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



maandag 24 juni 2013

Hoi Femke

Martinus Benders is gewoon normaal in plaats van serieus


Door Marc van Oostendorp

"Ieder wereldje", schreef Bas Heijne dit weekeinde in NRC Handelsblad, "wordt op een gegeven moment een gesloten wereldje, waarin de eigen cultuur allesbepalend wordt." Heijne schreef dit naar aanleiding van een 'pittige lezing' die Femke Halsema onlangs hield en waarin ze zoiets had geconstateerd voor één zo'n wereldje — dat van de hulpverlening.

Vreemd genoeg was ik net een boek aan het lezen waarin Halsema zelf in verband werd gebracht met een gesloten wereldje met een allesbepalende eigen cultuur: dat van de Nederlandse poëzie.
Was dat toeval? Het boek, Wôld Wôld Wôld van Martinus Benders, was als het ware speciaal voor mij gemaakt. Mijn naam staat er een paar keer in, en mijn foto, en een status update van mijn vrouw.

Paris ende Vienne aflevering 32



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



zondag 23 juni 2013

De taal van barbaren

Een elegant essay over afscheid nemen, naamvallen, en kijkcijfertaalkunde

Door Marc van Oostendorp

Dat talen veranderen is op zichzelf al een wonderlijk verschijnsel, merkt Joop van der Horst op in zijn deze week verschenen boek Taal op drift; maar nog wonderlijker is dat ze soms beginnen aan een langdurig proces dat wel honderden jaren kan duren. Terwijl de taalgebruikers hetzelf niet eens in de gaten hebben, veranderen ze gaandeweg, generatie na generatie, hun taal een bepaalde richting op.

Het bekendste voorbeeld van dat verschijnsel – dat drift wordt genoemd – is het verdwijnen van naamvallen in, bijvoorbeeld het Nederlands. In de middeleeuwen hadden we nog een compleet systeem van naamvallen op lidwoorden, bijvoeglijk en (soms) zelfstandig naamwoorden (ik vraag den jongen coninge belet). In de loop van vele eeuwen zijn die naamvallen afgesleten tot er momenteel alleen nog verschil wordt gemaakt in de persoonlijk voornaamwoorden (ik/mij, jij/jou). Ook dat systeem wordt langzaam aangetast: het feit dat Nederlanders hun hebben zeggen en Vlamingen hem heeft is daar een voorbeeld van.

Het gekke is: datzelfde proces heeft in de loop der eeuwen ook allerlei andere talen al even langzaam veranderd. Ook het Engels, het Frans en het Italiaans hebben alleen voor de persoonlijk voornaamwoorden nog wat naamvalsvormen. Hoe is dat mogelijk?

zaterdag 22 juni 2013

Pas verschenen: Joop van der Horst, Taal op drift.

Joop van der Horst, Taal op drift; lange-termijnontwikkelingen in taal en samenleving, uitg. Meulenhoff Amsterdam, 542 blzz.; ISBN 978-90-290-8886-2. (ook verkrijgbaar als e-boek).

Meer dan honderd jaar geleden werd al vastgesteld dat een aantal Europese talen lange-termijnontwikkelingen te zien geven. Edward Sapir, en eigenlijk ook al Otto Jespersen, hebben al gewezen op verlies van naamvallen, verlies van werkwoordelijke flexie en een toenemend belang van woordvolgorde. Na hen worden vaak ook andere verschijnselen tot Sapirs drift gerekend, zoals de opkomst van lidwoorden, een sterke uitbreiding van het gebruik van voorzetsels en grammaticalisatie van hulpwerkwoorden.

Taal op drift knoopt aan bij deze vaststellingen. Maar in het boek wordt meteen ook geconstateerd dat deze ontwikkelingen de jongste eeuwen vaart lijken te verliezen of zelfs helemaal uitgewerkt zijn.

vrijdag 21 juni 2013

Tentoonstelling ‘Het snoer der ontferming: Couperus en Japan’



In het Japanmuseum Sieboldhuis in Leiden is van 14 juni tot en met 25 augustus de tentoonstelling Het snoer der ontferming: Couperus en Japan te zien. De expositie is onderdeel van het Louis Couperus Jubileumjaar, de feestelijke viering van de 150ste geboortedag van de schrijver, en geeft een beeld van Couperus’ kijk op Japan.

De bezoeker van de tentoonstelling volgt de reis die Couperus, tijdens het hoogtepunt van zijn roem, in 1922 voor De Haagsche Post in Japan maakte. In opdracht van de krant schreef Couperus verslagen over zijn reis van een jaar door Nederlands-Indië en China, met Japan als eindbestemming. Volgens Couperus was het doel van zijn reis “niet om economische toestanden te bestuderen, niet om de Japanse diepzee te peilen, maar enkel om eenige luchtige toeriste-brieven te schrijven”. Als ‘speciaal correspondent’ bezocht hij vele toeristische hoogtepunten. Zijn reisverslagen, gebundeld in Nippon, en zijn bewerkingen van de Japanse legenden in Het snoer der ontferming staan centraal in deze tentoonstelling. De zeer persoonlijke Japanse boeken vormen het ‘juwelen sluitstuk’ van zijn oeuvre. Deze werken van Couperus gaven Nederlanders een beeld van Japan, een land dat voor velen onbereikbaar was.

Online Jan Cremer-veiling

Full Disclosure:
The Art and Life (and Loves) of Jan Cremer
                       Door Bart FM Droog

De veilingmeester van de Grote Jan Cremer-veiling bericht: "Aan de vooravond van 50 jaar Ik Jan Cremer rekent de onverbiddelijke bestseller-schrijver definitief af met iedereen die hem voor een opschepper of een fantast hield. De collectie die nu door Adams wordt aangeboden, bevat een overvloed aan bewijsstukken voor de ongelofelijke verhalen van de rusteloze jongen uit Enschede die in zijn eentje de kunst, de literatuur en de wereld veroverde, en niet te vergeten de meest begeerde vrouwen van zijn tijd."

Dit gebeurt online, op: http://jancremerveiling.nl/

Naast kunstwerken en Cremeriana worden ook gedichten geveild van onder meer Arie Visser, Hans Sleutelaar, C.B. Vaandrager en Andre Kuyten.

Paris ende Vienne aflevering 31



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



donderdag 20 juni 2013

Lekker leraartjes opleiden!

Nieuwe aflevering van het spannende misdaadfeuilleton 'De verleden tijd van lijken'.

Door Marc van Oostendorp
Eerdere afleveringen uit deze bloedstollende reeks staan hier


Iedereen keek geschrokken en was stil. Gerard, de wat saaie vakdidacticus, had zojuist aan Pieterse gevraagd of hij nu echt op de sociale media moest, terwijl Pieterse nog geen half uur eerder in een manager was veranderd. 

De enige die dan ook niet geschrokken keek, al was hij wel even stil, was prof. dr. Wouter Pieterse. Hij keek eerder woedend. "Wil jij," riep hij ineens uit, "soms beweren! Dat jij vindt dat je gewoon in je ivoren toren kan blijven zitten! Lekker leraartjes opleiden! Zonder verantwoording af te leggen aan de maatschappij!"

"Nou," zei Gerard, ineens ijzig kalm, "dat hoeft toch niet op die manier te gebeuren? Ik schrijf al jarenlang mijn maandelijkse column voor het faculteitsblad."

Paris ende Vienne aflevering 30



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



woensdag 19 juni 2013

Scriptieprijs Poëziecentrum



Het Poëziecentrum in Gent lanceert een jaarlijkse scriptieprijs om de studie naar Nederlandse poëzie, vertaalde Nederlandse poëzie en poëzie in Nederlandse vertaling te stimuleren.

Voor de scriptieprijs van Poëziecentrum komen scripties in aanmerking die in het voorgaande academisch jaar voorgelegd zijn aan of beoordeeld zijn aan een Vlaamse of Nederlandse universiteit of hogeschool, of aan een vakgroep neerlandistiek van een buitenlandse universiteit of hogeschool, om een graad als MA of licentiaat te behalen. Een deskundige jury, met als voorzitter de directeur van het Poëziecentrum, zal de scripties beoordelen op wetenschappelijke waarde en maatschappelijke relevantie.

Het Poëziecentrum stelt drie prijzen beschikbaar: de eerste prijs bestaat uit een geldbedrag van € 500 en een jaar lang een gratis abonnement op Poëziekrant, de tweede prijs is een gratis abonnement op Poëziekrant voor een jaar en een poëzieboekenpakket, de derde prijs is een gratis abonnement op Poëziekrant voor een jaar. De winnaars worden bekend gemaakt op Gedichtendag 2014.

Meer informatie is te vinden in het volledige reglement (pdf). De uiterste inzenddatum voor de eerste Poëziecentrum Scriptieprijs is 30 september 2013.

Museum Meermanno: 'De bibliotheek van Constantijn Huygens' (9 juli - 1 sept. 2013)

Van 9 juli tot 1 september 2013 heeft Museum Meermanno de tentoonstelling ‘De bibliotheek van Constantijn Huygens’. De tentoonstelling in de boekzaal van het museum is een van de vele nevenactiviteiten rondom de grote publiekstentoonstelling ’Constantijn & Christiaan Huygens. Een gouden erfenis’ in de Grote of St. Jacobskerk in Den Haag.

Meermanno presenteert een selectie uit de bibliotheek van Constantijn Huygens (1596-1687). Deze bibliotheek is sinds de dood van Christiaan en Constantijn Huygens jr. in respectievelijk 1695 en 1697 als zodanig niet meer bij elkaar, maar omdat Constantijn Huygens sr. zijn boeken voorzag van zijn motto/ex-libris ‘Constanter’ zijn titels van de zogenaamde Bibliotheca Zuylchemiana – Constantijn Huygens was sinds 1630 heer van Zuilichem – te achterhalen. Na de dood van Constantijns zonen Christiaan en Constantijn jr. werd de bibliotheek geveild, in respectievelijk 1695 en 1701. Inmiddels zijn ca. 200 exemplaren getraceerd. In de expositie is een selectie van deze getraceerde boeken met ‘Constanter’ op de titelpagina te zien. Deze exemplaren weerspiegelen de enorme veelzijdigheid van Huygens.

De tentoonstelling wordt begeleid door een aangepaste versie van het artikel dat Ad Leerintveld in 2009 publiceerde in het Jaarboek voor Nederlandse boekgeschiedenis onder de titel ‘Ex libris: "Constanter." Boeken uit de bibliotheek van Constantijn Huygens´.
Meer informatie

Marzel hebben

Door Marc van Oostendorp

Ik dacht altijd dat mijn familie de enige was, maar deze week zei mijn rij-instructeur het ook: je hebt marzel. De uitdrukking blijkt ook goed googlebaar (al moet je er wat verwijzingen naar de rechtse Israëlische politicus Baruch Marzel voor overslaan):
  • we hebben marzel gehad met het weer, de opkomst was top (Facebook-pagina motorclub Noordwijk)
  • Tis ook marzel hebben maar ik vind het al gaaf dat ik door ben bij de gemeente vandaan. Maar ja nu nog bij de 65 uit Zuid Holland horen. (All Things Royal)
  • Luc, gefeliciteerd,het ziet er geweldig uit, je ben wel een marzelaar met mannen als Rob en Peter om je heen. (speelmolen.pagina.nl)
Zoals uit deze voorbeelden al blijkt, lijkt deze vorm vooral in Zuid-Holland gebruikt te worden. Ik kan niet vinden dat hij ergens beschreven wordt.

Paris ende Vienne aflevering 29



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



dinsdag 18 juni 2013

Bijgeluiden

Door Marc van Oostendorp

Waarom zou Henk Ester zijn prijswinnende debuutbundel Bijgeluiden hebben genoemd? Er komen inderdaad veel geluiden voor in de gedichten, maar bijgeluiden? Volgens een beroemde definitie van Edgar Varèse is muziek 'georganiseerd geluid' en in die zin zijn bijgeluiden het tegenovergestelde van muziek: niet gewenst geluid, het toevalligste geluid dat er bestaat.

Ester is door sommige recensenten wel verweten dat zijn gedichten te cerebraal zijn, en te weinig zingen. Hij lijkt me ook niet op zoek naar muziek. "Repetities zijn boeiender dan uitvoeringen," dicht Ester, "bijgeluiden krijgen een kans".

Zo moet je zijn gedichten ook lezen, denk ik. Je moet er wel naar luisteren, maar maar er zit geen muziek in.  Hier is het eerste gedicht van de bundel, Dichter:

Paris ende Vienne aflevering 28



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



maandag 17 juni 2013

Verschenen: Jaarboek Nederlandse Boekhistorische Vereniging 2013

Een nieuw en geslaagd Jaarboek voor de Nederlandse boekgeschiedenis is verschenen. Het werd afgelopen weekend gepresenteerd tijdens de jaarvergadering van de Nederlandse Boekhistorische Vereniging (NBV) in het Vredespaleis.

Het betreft een themanummer waarin een overzicht wordt geboden van de stand van zaken op het gebied van de boekwetenschap wereldwijd en de internationale ontwikkelingen en evoluties in het veld. De Engelstalige bijdragen werden hoofdzakelijk geschreven door buitenlandse specialisten.

David McKitterick, The United Kingdom: a national history of the book
Roger Osborne, Taking turns in Australasia. Histories of the book in Australia and New Zealand.
Frederick Nesta, The book in China and modern Western book history
Christine Haug, Slávka Rude-Porubské & Wolfgang Schmitz, Buchwissenschaft in Germany. An overview
Peter R. Frank, Johannes Frimmel & Murray G. Hall, Book history in Austria
Benito Rial Costas, Bibliography and the history of the printed book in Spain. Some insights into an old and new field of study
Stijn van Rossem, Book history in Belgium. Who harbours the harbourless?
Rikard Wingard, Swedish book historical research 2006-2012. A survey
Peter Kornicki, Recent work on the history of the book in Japan
Aina Noding, Book history in Norway. From peasant readers to reading Ibsen
Archie L. Dick, Book history in South Africa. Recent developments and prospects
Anders Toftgaard, Princely libraries, the readings of common man and the entry of the book cover into literary studies. Trends in book history research in Denmark
César Manrique Figueroa, Studying the book in Hispanic America. The process of consolidation of national identities
Adriaan van der Weel, Pandora's box of tekst technology
Jos A.A.M. Biemans, Book history and manuscripts studies at the University of Amsterdam. A personal study.
Samenvattingen

Schrijverslogboek of kleine filosofie?

Essayistisch schrijven over literatuur is booming business

Over Jannah Loontjens. Mijn leven is mooier dan literatuur. Een kleine filosofie van het schrijverschap (2013) Ambo: Amsterdam. pp.184. (Bestel)informatie bij de uitgever.

Door Marieke Winkler


Leven met literatuur

Jannah Loontjens debuteerde als dichter in 2001 met de bundel Spectroscoop. Een jaar later volgde de dichtbundel Varianten van nu en in 2006 verscheen Het ongelooflijk krimpen. Naast gedichten schreef zij twee romans: Veel geluk (2007) en Hoe laat eigenlijk (2011). Oorspronkelijk opgeleid in de filosofie koos Loontjens voor een promotietraject in de literatuurwetenschap. In 2012 promoveerde zij aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Popular Modernism.

Afgelopen jaar verscheen er niet alleen een volgende dichtbundel (Dat ben jij toch) maar ook de essaybundel Mijn leven is mooier dan literatuur, volgens de ondertitel een ‘kleine filosofie van het schrijverschap’. Mijn leven is mooier dan literatuur bevat, zo schrijft Loontjens in het nawoord, ‘juist datgene wat ik niet in mijn proefschrift kwijt kon, maar dat in feite toch de onderliggende voedingsbodem van mijn literatuurwetenschappelijk onderzoek vormde.’ (172) In dit boek is –anders dan in haar proefschrift– ruimte voor haar eigen ervaringen als lezer en schrijver, voor jeugdherinneringen en voor perosonlijke interpretaties van literaire werken en films. In het ‘Woord vooraf’ wordt de onderliggende voedingsbodem meteen duidelijk, de overtuiging dat leven en literatuur intrinsiek met elkaar verbonden zijn: ‘Leven zonder literatuur is voor mij ondenkbaar; hoe we met en in literatuur leven, daar gaat dit boek over.’ (8) Het is een overtuiging die Loontjens herkent bij grote modernistische auteurs als Proust en Kafka.

De enige taal met een 'zonnetje'?

En hebben we verkleinwoorden te danken aan de Moderne Devotie?

Door Marc van Oostendorp

Get Adobe Flash

Het ging over de Nederlandse identiteit, gisteren bij Het filosofische kwartet, en dus traden er behalve twee wijsgeren en een tv-presentator ook twee neerlandici aan, Lotte Jensen en Frits van Oostrom. Het was allemaal heel interessant, eigenlijk ook omdat de taal, het Nederlands, slechts één keer werd genoemd: door Van Oostrom. (Er lijken mij andere culturen waar het ondenkbaar is dat een groep intellectuelen een uur lang over de nationale identiteit gaat waarbij slechts eenmaal in het voorbijgaan de taal wordt genoemd.)

Die deed tussen neus en lippen door (op ongeveer 11:41)  een fascinerende observatie over verkleinwoordjes.

Paris ende Vienne aflevering 27



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]



zondag 16 juni 2013

Erg moeilijk gezellige onzin te praten in een brief

Zorgvuldige editie van de brieven van Couperus

Door Marc van Oostendorp

H.T.M. van Vliet is een man met een duidelijk doel. Zijn hele werkzame leven heeft hij zich ingezet voor het verhogen van de wetenschappelijke kwaliteit van edities van het Nederlandse letterkundige erfgoed. Hij was ooit de drijvende kracht achter het Bureau Basisvoorziening Tekstedities, en toen dit opging in het Huygens Instituut, werd hij daar ook nog een tijd directeur van.

Tegenwoordig is hij docent aan het Erasmiaans Gymnasium in Rotterdam, een school die natuurlijk een lange traditie heeft van briljante leraren (Van VlotenLeopold! Stutterheim!) En eerder deze maand gaf Van Vliet, die ook verantwoordelijk was voor het verzameld werk, de correspondentie van Couperus uit.

Ik stel me voor dat dit het sluitstuk is van Van Vliets werk aan de editie van Couperus.

zaterdag 15 juni 2013

Tegen het gestandaardiseerde

Door Gert de Jager
 
 
De letterkundige neerlandistiek: Bourdieu; internationaliseren; onderzoeksresultaten. 

Het moet zich laten samenvatten. 

Vandaar:  

op Poetry International volgden 6,3 miljoen Chinezen gisteren het middagprogramma via een Live Stream; 

in China zijn ISBN-nummers onbetaalbaar; 

Cúltureel erfgoed, pólitieke elite

Waarom klemtoon soms naar voren schuift

Door Marc van Oostendorp 

"Dit is al een paar jaar gaande," schrijft iemand op het Meldpunt Taal, "maar steeds meer hoor ik bij woorden met drie of meer lettergrepen de klemtoon op de eerste lettergreep: cùlturele hoofdstad, Débussy, ìdeale partner, spèctaculaire show. En gisteren (12-06-2913) 3 x in het Tropenmuseum-item tijdens Eén Vandaag: pòlitieke besluitvorming, vòòrmalige koloniale gebieden, cùlturele erfgoed."

Het is een verschijnsel dat al enige tijd bestaat – een verschijnsel dat in 1982 een Nederlandse naam kreeg, toen de taalkundige Ron van Zonneveld (1942-2012) het 'de ritmische hangmat' noemde. Hij gebruikte weliswaar niet precies dit soort voorbeelden, maar ze vallen wel makkelijk in die dertig jaar oude theorie te passen.

Die naam hangmat is aardig gekozen.

vrijdag 14 juni 2013

Rubenianumlezing door Bert Watteeuw over het portret als literair motief (30 juni 2013 – Antwerpen)



Op zondagochtend 30 juni 2013 houdt drs. Bert Watteeuw een lezing in het Rubenianum in Antwerpen over ‘het dramatisch potentieel van het portretgenre’. In de lezing, onder de titel Het portret op de planken, brengt hij een bloemlezing uit de letteren van de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw. Hierbij bespreekt hij geen concrete geschilderde portretten, maar stelt hij scherp op het portret als literair motief.

De lezing is een van de Rubenianum Lectures, die het Rubenianum – studiecentrum gespecialiseerd in de kunst van de late Middeleeuwen tot de achttiende eeuw, met de nadruk op de Nederlanden – regelmatig op zondagochtenden organiseert. In deze lezingenreeks komen thema’s rondom recent Rubensonderzoek aan bod.
Voor meer informatie over de lezing van Bert Watteeuw op 30 juni en over komende en vorige lezingen, zie de website.

Datum: zondag 30 juni 2013
Tijd: 11.00 uur – 11.50 uur
Toegang: de toegangsprijs is 4 euro, contant te betalen bij de start van de lezing. Een aperitief is inbegrepen. Voor Vrienden van het Rubenshuis en leden van het RubenianumFund is de toegang gratis.
Aanmelden: Gelieve uw komst te melden via e-mail: rubenianum@stad.antwerpen.be, met als onderwerp ‘Inschrijven Rubenianum Lecture’.

Gratis reclame voor een commerciële bank?

                      Door Bart FM Droog

Enkele dagen geleden ontving ik een persbericht, waarin gemeld werd dat volgend jaar een naar een bankinstelling vernoemde poëzieprijs wordt uitgereikt. Dat bericht was afkomstig van een non-profit poëzieorganisatie. Met geen woord werd erin gerept over wie die prijs zou krijgen of zou kunnen krijgen, maar wel welke politieke hotemetoten in de jury zetelen.

De omgekeerde wereld. Ik heb die organisatie dan ook laten weten dat Stichting Nederlandse Poëzie Encyclopedie best wel reclame wil maken voor een bankinstelling, tegen de normale tarieven – die ik als bijlage bij het antwoord meestuurde. Want, om met de kersverse ex-Eerste Kamervoorzitter Fred de Graaf te spreken: “Veel gekker moet het niet worden”.

Crowdsourcing Ferguut




De illustrator John Rabou en de neerlandica Ingrid Biesheuvel willen een jeugdboek uitgeven waarin het verhaal van de middelnederlandse Arthur-roman Ferguut volledig geïllustreerd wordt uitgegeven. Om deze uitgave te kunnen verwerkelijken zoeken ze nu geld via crowd sourcing. Deelnemers kunnen bijvoorbeeld een boek bestellen en/of een oorspronkelijke illustratie, naar gelang de omvang van hun donatie. Meer informatie is te vinden via het bovenstaande filmpje of op een door de illustrator ingerichte website ferguut.blogspot.nl.


1 - Aankomst bij het hof van Artur in Cardoel. Hi was sot. Digitale versie (nog).


Een taal die nooit geboren is en nooit sterft

Engelstalige 'biografie' van het Nederlands
Door Marc van Oostendorp

Weinig talen zijn beter in het Engels beschreven dan het Nederlands. Je kunt enorm veel gedetailleerd te weten komen over onze taal, zonder haar ooit te leren. Er verschenen de afgelopen vijftien jaar boeken over de klankleer, de vormleer en de zinsbouw, en online wordt gewerkt aan een grootschalig taalportaal waarin al die onderwerpen nog veel uitvoeriger aan de orde komen.

Nu is er ook een boek over de (externe) taalgeschiedenis van het Nederlands: Dutch. Biography of a language, geschreven door de vooraanstaande Vlaamse sociolinguïst Roland Willemyns.

Het woord biografie suggereert een geboorte en een dood. 

Paris ende Vienne aflevering 26



Die historie vanden vromen ridder Parijs
ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.


[Gedrukt door Gheraert Leeu
te Antwerpen
in het jaar 1487.]