Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

woensdag 26 juni 2013

Klankencyclopedie van het Nederlands (38): [ɛi]

Door Marc van Oostendorp

[ɛi] De [ɛi] is de tweeklank die Jan Stroop beroemd heeft gemaakt: het pièce de résistance van het Poldernederlands. In die variëteit van het Nederlands worden de tweeklanken allemaal wat grootser gearticuleerd. Een tweeklank is altijd in beweging: hij begint met een wat opener mond dan dat hij eindigt. In de Poldernederlandse uitspraak is vooral de opening aan het begin nog wat groter, en daardoor klinkt die klank daar als een [ai].

We vieren dit jaar ongeveer de vijftiende verjaardag van het Poldernederlands. In het voorjaar van 1998 verscheen Stroops eerste artikel. De dialectoloog Siemon Reker had al in 1993 over het verschijnsel gegeven, maar Stroop gaf het zijn naam. Sindsdien maakte de variëteit zijn opmars.

Het is een interessant fenomeen dat precies de veranderende uitspraak van de tweeklanken zoveel aandacht krijgt. Ik neem aan dat de pakkende naam en Stroops bewonderenswaardig enthousiaste mediaverschijning daarmee te maken hebben, maar te meten valt zoiets natuurlijk niet.

Je kunt geloof ik wel zeggen dat het bestaan van deze uitspraakvorm inmiddels onomstreden is in de wetenschap. Daaraan heeft onder andere het – door Stroop mede begeleide – proefschrift van Irene Jacobi uit 2009 aan bijgedragen (hier zijn een wetenschappelijk artikel en een populair-wetenschappelijk artikel over dat onderzoek).

Voor één van Stroops beweringen vond Jacobi in haar materiaal geen bewijs: dat vrouwen bij deze taalverandering voorop zouden lopen. In Jacobi's onderzoek waren er wel verschillen tussen jongere en oudere mensen, bijvoorbeeld, maar geen (significante) tussen de seksen. Het begrip is inmiddels ook doorgedrongen tot de klaslokalen, waar het regelmatig het onderwerp is van werkstukken en spreekbeurten; zie bijvoorbeeld dit filmpje en deze Prezis.

Waar het Poldernederlands precies vandaan komt, is inmiddels nog steeds niet bekend. In de traditionele dialecten is het een verschijnsel dat voor Hollands (en Utrechts) is, zo blijkt uit kaartjes die vrij gemakkelijk uit de Morfologische Atlas voor de Nederlandse Dialecten zijn samen te stellen.





Ik houd op een aparte pagina bij welke klanken ik inmiddels behandeld heb in de Klankencyclopedie.

3 opmerkingen:

  1. Ik vind het een vervelende en onhandige naam: "Poldernederlands". De naam is veel groter dan het verschijnseltje dat ermee beschreven wordt. Bovendien is die naam ook weer een eigen leven gaan leiden.

    Berthold van Maris

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik had niet verwacht dat die (niet serieus bedoelde) naam dat symposion in Gent (12 december 1997) zou overleven.

    Andere onderzoeken van Poldernederlands op basis van ander materiaal:

    van Bezooijen, Renée; van den Berg, Rob, 'Who power Polder Dutch?: A perceptual-sociolinguistic study of a new variety of Dutch', in Linguistics in the Netherlands, Volume 18, Number 1, 2001 , pp. 1-12.

    http://www.ingentaconnect.com/content/jbp/avt/2001/00000018/00000001/art00003

    Vincent J. van Heuven, Loulou Edelman, Renée van Bezooijen,
    The pronunciation of /Ei/ by male and female speakers of avant-garde Dutch. (referaat TIN-dag Utrecht, 26 januari 2002)

    http://cf.hum.uva.nl/poldernederlands/over_poldernederlands/lin_polder.html

    Om naar de artikelen te gaan: de http:-link selecteren, dan rechtermuis en kiezen "ga naar .....

    BeantwoordenVerwijderen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.