Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

zaterdag 31 maart 2012

DURCH (W)ORTE: Reisen und Schreiben im niederländisch- und deutschsprachigen Raum zwischen 1800 und 1950

DURCH (W)ORTE: Reisen und Schreiben im niederländisch- und deutschsprachigen Raum zwischen 1800 und 1950 / THROUGH WORDS AND PLACES: Travel and writing in Dutch and German-speaking regions of Europe between 1800 and 1950

Interdisziplinäres Forschungskolloquium vom 1.-2. März 2013 an der Westfälischen Wilhelms-Universität Münster / Interdisciplinary research colloquium from March 1st -2nd, 2013, to be held at the University of Münster

Call for Papers

Niet alleen voor de geest: Perspectieven voor de geesteswetenschappen

Publieke duo-lezing door Prof.dr. Frits van Oostrom & Prof.dr. Trudy Dehue
Aula, Academiegebouw Universiteit Utrecht
Donderdag 12 april, 19.00-21.00 (toegang gratis, aanmelden s.v.p. via Annemarie Kalis, A.Kalis@uu.nl)

Een discussie over de toekomst van de Nederlandse geesteswetenschappen lijkt op dit moment hard nodig. De geesteswetenschappen verkeren in een zwakke positie, maar dit lijkt slechts voor een deel te wijten aan politieke druk: wat ontbreekt is een heldere visie op de eigen rol. Er circuleren wel enkele ideeën zoals: de geesteswetenschappen registreren de geschiedenis, of, ze houden de vinger aan de pols en observeren kritisch onze samenleving. Dit dreigt echter te verworden tot een nauwe opvatting volgens welke de geesteswetenschappen niet meer doen dan het bijhouden van het verleden en het achternahollen van de actualiteit. Deze avond heeft tot doel nieuwe perspectieven te schetsen op hoe de geesteswetenschappen zichzelf zouden kunnen begrijpen, om daarmee de huidige crisis een meer vruchtbare wending te geven.

Linguïstisch Miniatuurtje CLIII: Ojee, weer een miniatuurtje!

Sinds december 2011 lees ik elke dag de column van Marc van Oostendorp in Neder-L. Marc schrijft in een tempo en een hoeveelheid waar Vestdijk nog jaloers op zou worden, en dat zou nog niet eens zo bijzonder zijn als hij er niet regelmatig in slaagde om lezers aan het denken te zetten. Je moet wel een taalkundig hart van steen hebben wil je niet op zijn minst af en toe door zo'n column geïnspireerd raken.

Gisteren had hij weer zo'n mooie observatie, zo een die je op een terrasje doet en die bij normale mensen in een zomermiddag vervliegt, maar die Marc dan vastlegt zodat we er op een sombere en regenachtige zaterdagmorgen nog even over na kunnen denken.

Wat was die observatie? Dat was dat je in een conversatie waar iemand net gezegd heeft Koos heeft een heleboel sushi gegeten wel een verkorte vraag kunt stellen als Waarom sushi? maar niet Wanneer sushi?

Is gnuiven een Nederlands woord?

Zijn er Nederlandse woorden met slechts één medeklinker, vraagt Bertold van Maris zich af in het nieuwe nummer van Onze Taal dat gisteren in de bus lag. Hij geeft er ook meteen een antwoord bij — er zijn er volgens hem zelfs drie, die alle drie tussenwepsels zijn: m, f en t.

De m is het gemakkelijkst te begrijpen, dat is de klank die je maakt als je wil zeggen dat je iets lekker vindt of als je even wil nadenken. Hoe het met de f zit, weet ik niet helemaal zeker. Van Maris vond een aantal Vlaamse voorbeelden in het Corpus Gesproken Nederlands (CGN), een grote verzameling alledaags gesproken Nederlands en het schijnt zoiets te betekenen als 'ik weet het ook niet' of tsja.

Ik bleef even haken aan de klank die Van Maris en het CGN als t of T schrijven.

vrijdag 30 maart 2012

Waarom sushi?

Een van de fijne kanten van het leven als taalkundige is dat je je af en toe onbekommerd kunt overgeven aan pietluttige details. Ik bezoek momenteel een congres in Potsdam en daar hoorde ik gisteren een lezing over het Japanse woord voor waarom.

Ik neem aan dat je zelf al behoorlijk ver heen moet zijn om te kunnen begrijpen hoe fijn dat is, maar het wordt nog gekker, want mijn gedachten dwaalden af doordat ik ineens iets inzag over het verschil tussen de Nederlandse woorden waarom en wanneer.

Stel dat Anneke vertelt:

donderdag 29 maart 2012

Loopbaan in de Lage Landen - Tijdschrift De Zeventiende Eeuw nu vrij toegankelijk online

Sociale mobiliteit hangt in de vroegmoderne tijd nog sterk samen met afkomst, maar in de commerciële dynamiek van de Nederlanden lijkt het individu toch een steeds actievere rol te kunnen spelen in het vormgeven van de eigen loopbaan. Maar wat waren de mogelijkheden en beperkingen van dat individu? Welke strategieën werden gevolgd en wat waren de parameters voor succes, in verschillende beroepsgroepen en sociale lagen van de bevolking? Het nieuwe themanummer van het tijdschrift De Zeventiende Eeuw leidt de lezer langs ambachtslieden, dichters, kunstenaars, predikanten en boekverkopers.

Hebbie en heppie

Terwijl u lekker de hele dag op een terrasje zit, gaat het werk aan het Taalportaal gewoon door — een website van een groep taalkundige van een aantal Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen die de hele grammatica van het Nederlands én het Fries wetenschappelijk in kaart willen brengen.

Ah, nu jok ik. Het werk aan dat Taalportaal gebeurt ook soms op een terras, waar ik gisteren een espresso kreeg van Ton van der Wouden en we spraken over het verschil tussen hebbie en heppie. Ton en ik zijn allebei Zuid-Hollanders en we waren het er al snel over eens dat de volgende twee zinnen iets verschillends betekenen:
  • Hebbie dat gedaan?
  • Heppie dat gedaan?
De eerste zin betekent 'heb je dat gedaan' en de tweede 'heeft hij dat gedaan'. Niet iedereen is het daarmee eens. In Leiden is er bijvoorbeeld een muurgedicht te zien met een tekst van Joke van Leeuwen:

woensdag 28 maart 2012

Lekker onbegrijpelijk

Kunnen hypotheekcontracten en gezondheidsvoorlichting niet duidelijker? De grootste onderzoeksfinancier van Nederland, NWO, dacht van wel en schreef een subsidieronde uit voor onderzoek naar 'begrijpelijke taal'.

De eerste tekst die uit het project kwam — de aankondiging welke projecten gehonoreerd waren — is duidelijk genoeg. Er valt wel iets op: de beschrijvingen van deelprojecten volgen steeds dezelfde, ongetwijfeld wetenschappelijk uitgedokterde, formule. De eerste zin stelt een vraag of is een stelling, in de tweede zin wordt aangekondigd wat het project met die vraag gaat doen:

dinsdag 27 maart 2012

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 23


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Waarom zebrapad een mooi woord is

Ik heb een theorie over mooie en lelijke woorden. Mensen vinden klanken die je achter in de mond of in de keel maakt vaak lelijk: het Nederlands is onder andere zo weinig geliefd vanwege de overvloed aan g-klanken die je achterin de mond maakt. Juist klanken voor in de mond vinden mensen over de hele wereld mooi om te horen.

Ik heb die theorie al een tijdje, maar het wordt steeds makkelijker om hem te bewijzen. Bijvoorbeeld aan de hand van de lijst kandidaat-mooie woorden die de stichting Bru-Taal gisteren presenteerden. Het is de bedoeling dat niet-moedertaalsprekers van het Nederlands daar binnenkort het mooiste woord uit kiezen:

maandag 26 maart 2012

Door rap tot rederijkers

Iedere taal kent zo zijn eigen stuntrijmers en onzindichters. Een mooi vroeg voorbeeld uit de Nederlandse literatuur is refereyn CXXXVIII (met de stok ‘Die niet en wil horen en dooch geen gabaert’) uit de refereynbundel van Jan van Doesborch uit 1524. In dit gedicht buitelen allerlei woorden die ‘aart’ eindigen over elkaar heen.

Van veel recenter datum zijn De Blauwbilgorgel van Cees Buddingh’ en Barlemanje van Maarten Toonder – om een paar onzingedichten te noemen. Bekende stuntrijmers uit de rederijkerstraditie zijn uiteraard Drs. P, Ivo de Wijs en Frank van Pamelen.

Nederlandstalige rapmuziek komt de laatste tijd bijzonder origineel uit de hoek, ik signaleerde eerder al rapper Kapabel, die in de fabeltraditie past. Hier en nu wil ik een lans breken voor De Jeugd van Tegenwoordig.

De slimste man van Nederland maakt taalfout!

Men zoemde dit weekeinde op Twitter: Robbert Dijkgraaf heeft een fout gemaakt! De slimste man van Nederland schreef in zijn column in NRC Handelsblad:

- Die factor 1200 in veiligheid tussen trein en motor zou men toch gemakkelijk tot een fan van het openbaar vervoer maken.

In die zin gebruikte Dijkgraaf men als lijdend voorwerp, en normaal gesproken mag dat niet, zegt bijvoorbeeld de ANS en vermoedelijk ook het taalgevoel van de meeste Nederlandstaligen: wij zien men klinkt heel raar, men ziet ons niet.

Een andere men op Twitter merkte echter al snel op:

zondag 25 maart 2012

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 22


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Lezen en schrijven zonder moeite

Al dat dat geschrijf op het internet — waarom moeten mensen dat allemaal doen? Tijdschriften als Wired en weblogs als Sargasso besteedden de laatste tijd aandacht aan het Amerikaanse bedrijfje Narrative Science. Dat bedrijfje biedt de volgende dienst aan: je geeft ze een bak met data (allerlei tussenstanden in voetbalwedstrijden, of de fluctuaties op de beurs) en de computer maakt er een leesbaar verhaal van, of een serie tweets, of krantenkoppen, of zakelijke rapporten.

Wat een mogelijkheden!

zaterdag 24 maart 2012

Call for Papers: De achttiende eeuw in de negentiende eeuw

Jaarcongres van de Werkgroep De Negentiende Eeuw

14 december 2012, Amsterdam


De negentiende eeuw wordt regelmatig in relatie tot de zeventiende of twintigste eeuw beschouwd, maar de weerklank van achttiende-eeuwse denkbeelden in de negentiende eeuw is nauwelijks onderwerp van onderzoek geweest. Is er sprake van continuïteit, een revival of juist een breuk tussen achttiende- en negentiende-eeuwse denkbeelden, opvattingen en kunstuitingen? Dit thema biedt interessante invalshoeken vanuit verschillende cultuurhistorische disciplines. De Werkgroep De Negentiende Eeuw denkt daarbij aan thema’s als:

Editing Fundamentals: Historical and Literary Paradigms in Source Editing

Het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (http://www.huygens.knaw.nl/) organiseert van 22 tot 24 november 2012 de negende conferentie van de European Society for Textual Scholarship (http://www.textualscholarship.eu/). De conferentie, die plaats heeft in Amsterdam, biedt een internationaal wetenschappelijk forum voor de vergelijking van verschillende benaderingen in het uitgeven van historische en letterkundige bronnen. Het doel is om wetenschappers samen te brengen die tot nog toe werkten in verschillende wetenschappelijke tradities, en zo innovatieve en multidisciplinaire uitwisseling te bewerkstellingen.

De deadline voor het indienen van abstracts is 15 mei 2012.

Keynote sprekers zijn:
Manfred Thaller (University of Cologne)
Godfried Croenen (University of Liverpool)
Andrew Jewell (University of Nebraska-Lincoln)

Voor meer informatie en voor de Call for Papers, ga naar http://www.textualscholarship.nl/?p=10313.

Belastingdienst als Engels woord

"De Engelse taal groeit nog steeds aan", schreef onder andere De Standaard deze week, "maar minder snel." De krant baseerde zich daarbij op een wetenschappelijk artikel van een soort dat de laatste jaren wel vaker verschijnt: zich baserend op enorme databases voeren onderzoekers enkele slimme statistische bewerkingen uit en komen daarna met allerlei grandioze beweringen die meteen rondzoemen door de internationale pers.

Het klinkt op het eerste gezicht nog wel plausibel: het Engels is al zo'n rijke taal, daarin is eigenlijk alles wel zo'n beetje gezegd. Omdat er nieuwe technische snufjes beschreven moeten worden, komen er ieder jaar nog wel wat bij ("een onderzoek vorig jaar telde 8.500 nieuwe woorden per jaar", in de woorden van De Standaard) maar het is langzaam maar zeker een aflopende zaak.

Dat klinkt goed: gedegen onderzoek dat wat grappige feitjes naar voren brengt voor een stukje in de vrijdagochtendkrant. Toch zijn er ook wel wat problemen mee, en één is dat woorden veel makkelijker te tellen zijn dan talen als 'het Engels'.

vrijdag 23 maart 2012

Column 85: Anna Bijns

 
Voor een bevriende mogendheid kijk ik een lijst van eigennamen na voor een boek dat dit najaar zal verschijnen. Zij helpt mij bij het maken van een diplomatische editie van: Les faitz et proesses du noble et vaillant chevalier Jourdain de Blaves, filz de Girard de Blaves, lequel conquesta plusieurs royaulmes barbares, comprenant les incredibles peines qu'il eut a obtenir l'amour de la belle Oriabel, Fille au fort roy Richard de Gardes. ❡ On les vend a Paris par Jehan Bonfons, libraire demourant en la Rue neufve Nostre Dame a l'enseigne Sainct Nicolas., een boek van 492 bladzijden, gedrukt in twee kolommen, waarvan nog geen editie bestaat. In je eentje een boek van die omvang afschrijven is meer dan monnikenwerk ...

Zomaar een gesprekje in crisistijd

(22 maart 2012; de sprinter van Amsterdam Zuid naar Leiden. Het treinverkeer is al de hele dag ontregeld. Een conducteur treedt de coupé binnen. Een reiziger kijkt sikkeneurig.)
-Goedenavond.
- Nee hoor, het is twee minuten voor zes, dus u moet zeggen: goedemiddag.

donderdag 22 maart 2012

Een oor aangenaaid

Er wordt tegenwoordig veel geklaagd over studenten die niet kunnen spellen en de onderwijsinspectie zit er terecht bovenop. Maar hebt u wel eens geluisterd naar Nederlanders die voorlezen? Dat is een ramp. In een op de drie zinnen word je op 't verkeerde been gezet doordat de voorlezer de zinsklemtoon legt op 'n woord dat geen nadruk mag hebben. Ook presentatoren van radio en TV en zelfs nieuwslezers zijn er niet vrij van, maar 't stoort blijkbaar niemand. We zijn zo gewend om de boodschap te 'decoderen' dat we 't niet eens merken. Misschien omdat we maar met een half oor luisteren of aan een half woord genoeg hebben.  

Als in de verkeersberichten van de ANWB geadviseerd wordt om een andere ROUTE te kiezen, dan 'weten' we dat hier bedoeld wordt een ANDERE route te kiezen. Luister nu eens naar deze zin:
Job Cohen heeft op een persconferentie toegelicht waarom hij heeft besloten de POLITIEK te verlaten (Radio-journaal, 20-2-2012)
[1] [luister]
Die moet natuurlijk begrepen worden als: Job Cohen heeft op een persconferentie toegelicht waarom hij heeft besloten de politiek te VERLATEN

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 21


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Remakes/Reprises. Recyclages van gedichten(reeksen) in de moderne Nederlandstalige poëzie, do 29 maart 2012, van 14 tot 17 te Gent

PROGRAMMA

Inleiding: Remakes/Reprises. Recyclage van poëzie
Carl De Strycker (Universiteit Gent)

Hugo Claus en de remake: Heer Everzwijn (1970) over bundelgrenzen heen
Linde De Potter (MaNaMa Master Literary Studies)

Hugo Claus staat bekend als een notoir herschrijver van teksten van andere auteurs, maar ook zijn eigen gedichten recycleerde hij geregeld. Dat bewijst zijn werk uit de late jaren ‘60 en het begin van de jaren ‘70, zoals Heer Everzwijn (1970). Die bundel en specifiek de cyclus ‘Zijn nota’s bij Genesis 1,1’ kunnen inzicht verschaffen in de manier waarop Claus zijn gedichten blijft bewerken na publicatie. De cyclus verscheen immers oorspronkelijk als een aparte gedichtenreeks Genesis 1966-1968 bij schilderijen van de Vlaamse schilder Roger Raveel. Voor de herneming in Heer Everzwijn en de reprises daarvan in Gedichten 1969-1978 en Gedichten 1948-1993 veranderde Claus zowel titels, versregels als strofen, en liet zelfs bepaalde gedichten weg. Aan de hand van die veranderende tekstuele contexten wil dit referaat belichten hoe recyclages van gedichten in Claus’ oeuvre functioneren en in hoeverre ze in die nieuwe constellaties andere betekenisvelden aanboren en poëticale strategieën reveleren.

De toekomst van het Nederlands

Kun je de toekomst van het Nederlands voorspellen? Natuurlijk niet. Om te weten wat er met onze taal gaat gebeuren in de komende 500 jaar, moet je weten wat er met de Nederlanders gaat gebeuren — en wie kan dat weten?

Het is wel leuk om het te proberen. Het onvolprezen Vlaamse tv-programma Man over woord had vorig jaar een item waarin ze een simpel dialoogje in de taal van 1000 jaar geleden probeerden te reconstrueren. Het gesprekje luidde:

woensdag 21 maart 2012

Donderdag 26 april Siegenbeeklezing over Jacoba van Beieren in literatuur en kunst

Siegenbeek, de Alumnivereniging voor Leidse Neerlandici, houdt op donderdag 26 april de Siegenbeekavond met lezing over Jacoba van Beieren in literatuur en kunst, voorafgegaan door de Algemene Ledenvergadering. De lezing wordt gegeven door de Leidse onderzoekers Rick Honings en Olga van Marion, redacteuren van het pas verschenen boek Vrouw van het vaderland, Jacoba van Beieren in literatuur en kunst, dat in samenwerking met de Kastelenstichting Holland en Zeeland tot stand is gekomen.

De lezing gaat over de spannende relatie tussen historische feiten en beeldvorming van personages in de literatuur. Het turbulente leven van de middeleeuwse gravin Jacoba van Beieren blijkt zich uitstekend te lenen voor interpretatie en projectie door de eeuwen heen.

De lezing vindt plaats op donderdag 26 april om  20.00 uur (na afloop van de ALV) in het Lipsius-gebouw, lokaal 128.
Inlichtingen: www.siegenbeek.nl 
Aanmelden liefst voor 20 april via siegenbeek@gmail.com.

Radiostilte voor de taal

Deze week wordt de laatste aflevering uitgezonden van Klare Taal, het enige radioprogramma dat er nog was over taal.

Tijdens de jaren tachtig en negentig had je de Taalshow, waaraan alle toenmalige taalliefhebbers en taalkundigen weleens meededen, en Frank Jansen had een wekelijke enthousiasmerende taalrubriek in de TROS Nieuwshow op zaterdagmorgen.

dinsdag 20 maart 2012

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 20


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Laten we Van Dale kopen!

Het was heel even schrikken, het nieuws gisteren dat uitgeverij Van Dale in de aankoop staat. Het zou toch niet waar zijn! Er gaat toch niet weer een essentieel onderdeel van onze taalcultuur roemloos ten onder, omdat het aanstonds wordt aangekocht door een groot Chinees concern!

maandag 19 maart 2012

Anna Bijns als debater

Op dinsdag 28 februari verdedigde Judith Kessler haar proefschrift over Anna Bijns. Het blijkt een heel andere studie dan het recentste boek van Herman Pleij dat ook over Bijns gaat. Overigens heet dat boek van Pleij Anna Bijns, maar het gaat helemaal niet over haar. Wel kom je als lezer veel te weten over het (literaire) leven in Antwerpen in de zestiende eeuw. Pleij schrijft daar gepassioneerd en met veel kennis van zaken over – het is een prachtboek voor een groot publiek.

Het proefschrift van Kessler is heel anders, hoewel het ook niet over Anna Bijns gaat. Dat wil zeggen: het gaat niet over Anna Bijns als persoon. Kessler schrijft over de poëzie van Bijns. En hoe! En hoe?

Judith Kessler hanteert een revolutionaire aanpak om de refereynen van Anna Bijns te analyseren. Ze laat de gebruikelijke poëzie-analyse links liggen, dus verwacht geen stijlfiguren, rijmschema’s en vormen van beeldspraak. Verwacht wel argumentatieschema’s, standpunten en onderbouwingen. Kessler analyseert de refereynen als een opzetbeurt in een beleidsdebat.

En wat blijkt? Deze moderne argumentatietechnische invalshoek werpt zijn vruchten af, taalbeheersing en literatuurgeschiedenis ontmoeten en versterken elkaar. Is dit een nieuwe manier om literair-historische teksten aan te pakken? Nou, dat zou best eens kunnen.

De wereld veroveren met lelijke zinnen

De Jonge Akademie is een sympathieke club van vijftig wetenschappers uit allerlei vakgebieden, van medicijnen tot en met letterkunde, die nadenken over de plaat van de wetenschap in de Nederlandse samenleving. Vrijdag brachten ze een ook al sympathiek rapport uit, Tussen onderzoek en samenleving, waarin aanbevelingen worden gedaan over hoe de wetenschap dichter bij 'het grote publiek' moet worden gebracht.

Sympathiek, sympathiek, jazeker. Helaas staan er in het rapport zinnen als:

zondag 18 maart 2012

DBNL presenteert: De bibliotheek van Kees Fens

Tijdens de 77ste Boekenweek presenteert de DBNL een inventarisatie van de bibliotheek van literatuurcriticus en schrijver Kees Fens (1929-2008). Tussen 2009 en 2011 is er gewerkt aan de beschrijving van de volledige boekencollectie die Fens aan het einde van zijn leven in zijn bezit had. Vanaf vandaag is het titeloverzicht online beschikbaar in de DBNL.

Call for papers Objects as cultural mediators. 13 april 2013

11-13 april 2013: Ding, ding, ting. Objets médiateurs de culture. Espaces germanophone, néerlandophone et nordique / Ding, ding, ting: Objects as cultural mediators. German, Dutch and Nordic language areas. Internationaal Colloquium , Université Paris-Sorbonne (Paris 4).

Waarom mensen sneller praten als je ouder wordt

De afgelopen weken mocht ik in Leiden een Studium Generale geven. Wat komen daar toch leuke mensen op af! Over het algemeen wat oudere mensen die alle tijd en geduld hebben, die vriendelijk naar de spreker glimlachen terwijl hij praat maar niet bang zijn om na afloop ook wat kritische vragen te stellen!

Tijdens de vragenronde aan het eind kwam één aspect, dat ik tijdens de colleges helemaal niet behandelde, steeds weer terug.

zaterdag 17 maart 2012

Waarom proeven fijn is en ruiken niet

De discussie over de vraag of je kunt zeggen dat iets 'lekker smaakt' (sommige mensen, waaronder ik, vinden dat dit een beetje vreemd klinkt terwijl we wel 'lekker ruiken' kunnen zeggen; anderen vinden dat bijgeloof) kreeg gisteren een nieuwe wending toen iemand opmerkte dat er verschil is tussen de volgende twee zinnen:

- De kaas ruikt.
- De kaas smaakt.

De eerste zin betekent dat de kaas vies ruikt, terwijl de tweede juist betekent dat hij lekker is. Dat zou weleens de reden kunnen zijn dat 'lekker smaken' vreemd klinkt: bijna net zo vreemd als 'vies stinken'.

De beroemde Duitse taalkundige Manfred Krifka heeft er een aantal jaar geleden een artikel over geschreven, waarin hij laat zien dat er in andere talen iets soortgelijks aan de hand is: smelly betekent in het Engels 'onaangenaam ruikend' en tasty juist 'met een aangename smaak'.

Nog een feitje dat tot nadenken stemt:

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 19


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



vrijdag 16 maart 2012

Dat smaakt naar bijgeloof

Ik verspreid bijgeloof en onzin, althans ik draag ertoe bij dat u blijft volharden in uw bijgeloof en onzin. Als u denkt dat vrijdag de dertiende gevaarlijk is, spreek ik u niet tegen, integendeel. Dat beweert althans de weblogger Taalprof.

Wat is er aan de hand? Gisterenmiddag las een twitteraarster een taaladvies op de website van Onze Taal, waarin beweerd werd dat de uitdrukking lekker smaken heus niet ongrammaticaal is, omdat het immers géén contaminatie is. Lekker ruiken is ook niet fout. De twitteraarster uitte haar verbazing over dat advies op Twitter, maar Onze Taal volhardde in haar standpunt: lekker smaken is als lekker ruiken en als de tweede wordt goedgekeurd, dan de eerste ook.

En toen kwam ik.

donderdag 15 maart 2012

Face rijmt op reet. En wat doet de regering?

Foto: FaceMePLS
Waarom maakt iedereen zich zo druk over de centjes, terwijl er een waar maatschappelijk debat is losgebarsten over een van de ankers van de Nederlandse cultuur? Over een onderwerp waar iedere Nederlander een mening over heeft, omdat hij er minstens één keer per jaar aan moet geloven — het rijm. Voor- en tegenstanders roeren zich en schrijven felle pamfletten om hun standpunt te verdedigen. De samenleving dreigt gespleten te raken — waar moet dat heen met onze cultuur? En dat in de boekenweek!

woensdag 14 maart 2012

Taal is een Qwerty-bord


Kan de Nederlandse taal verbeterd worden? Vrouwendag is weliswaar alweer bijna een week geleden, maar de vraag is sindsdien nog niet opgehelderd. Op die dag opende de filmmaakster Patricia Niedzwiecki een drietalige website, Femilang.org die aan deze materie gewijd is. (Opgelet, deze door de Brusselse staatssecretaris Bruno De Lille geopende website is zonder twijfel de lelijkste die ik in tijden heb bezocht.)

Zolang secretaresse en secretaris nog zoveel van elkaar verschillen in gevoelswaarde, valt er ongetwijfeld een heleboel te verbeteren. Maar een belangrijke, volgens mij nog onopgehelderde vraag is waarom dat nooit lukt. Ik ken geen taal die de afgelopen decennia succesvol gefeminiseerd is.

Gratis boekenweeksonnettenkrans

Veertien Tilburgse dichters* hebben vanwege de boekenweek samen vijftien sonnetten geschreven. Geheel vriendschappelijk. En omdat deze veertien aardige jongens allemansvrienden zijn, kan iedereen deze sonnettenkrans gratis downloaden. Iedereen, dus ook mensen die niet in Tilburg wonen.
_____________
*) Martijn Neggers, Nathan de Groot, Daan Taks, Esther Porcelijn, Jeroen Kant, Robert Proost, Andrew Cartwright, Bas Jongenelen, Martin Beversluis, Frank van Pamelen, Pjotr Eikenboom, Nick J Swarth en Jasper Mikkers.

dinsdag 13 maart 2012

ze Breken gemakkelijk af

Het zal wel geen toeval zijn dat De buurman, de titel van Voskuils posthume roman, bijna hetzelfde klinkt als Het bureau. Het nieuwe boek is een vervolg op de successerie en er tegelijkertijd een spiegelbeeld van. Waar Maarten en Nicolien in Het bureau vaak ruzie hadden over Maartens werk, daar kibbelen ze in het nieuwe boek over Nicoliens vriendschap met de homoseksuele buren. Maarten heeft zijn bureau, Nicolien heeft de buurman.

De buurman is veel harder dan Het bureau. Er wordt echt in gescholden.

maandag 12 maart 2012

Hip-hop uit de zestiende eeuw

In de zestiende eeuw was het refereyn één van de belangrijkste literaire genres. Een belangrijk onderdeel van het refereyn was de voordracht, maar helaas weet niemand hoe deze voordrachten geklonken moesten hebben. Zoals mijn voormalig docent Jan Heersche zei: ‘Ze hebben de geluidsbanden weggegooid.’

Volgens Herman Pleij werden de refereynen gezingzegd, en klonken ze min of meer als raps. Deze theorie indachtig heb ik met beat creator Barry Studebaker en producer Marco Martens (Macronizm) het refereyn ‘Nv segt mi wie heeft den prijs ghewonnen’ opgenomen alsof het een raptekst was.

Dit refereyn komt uit de refereynenbundel van Jan van Doesborch uit circa 1524. De tekst is slechts op een paar details gewijzigd, verder heb ik de uitspraak zo modern mogelijk gemaakt. De muziek is absoluut niet zestiende-eeuws – als je de plank mis slaat, sla hem dan ook goed mis.

Klik hier om de hip-hop-variant van ‘Nv segt mi wie heeft den prijs ghewonnen’ te beluisteren.

Linda werkt bij een bank

Linda heeft theaterwetenschappen gestudeerd, probeert zoveel mogelijk vegetarisch te leven, woont alleen met twee poezen en is 'ondanks de rechtse praatjes' nog steeds geabonneerd op de Volkskrant. Welk van de onderstaande twee beschrijvingen is het waarschijnlijkst op Linda van toepassing?
  1. Ze werkt bij een bank.
  2. Ze werkt bij een bank en is lid van GroenLinks.

De meeste mensen kiezen voor de tweede beschrijving, maar dat is aantoonbaar onjuist:

zondag 11 maart 2012

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 18


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Dieventaal

Een maand geleden werd in Antwerpen de Taalunie-scriptieprijs uitgereikt, een prijs voor de beste masterscriptie over Nederlandse taalkunde. (De prijs ging dit jaar naar Barbara Snel uit Leiden.) Bij die gelegenheid hield de jonge schrijver Daan Heerma van Voss een toespraakje, waarin hij zich plaatste in de traditie van schrijvers die denken dat hun stijl verbetert door deze luidkeels aan te prijzen:

zaterdag 10 maart 2012

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 17


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Steeds weer die garnalenhersens

Foto: Perpetualplum
Hét glorieverhaal van de Nederlandse recherche in de afgelopen tien jaar was de zoektocht naar de schrijver van de kogelbrieven tien jaar geleden. In de jaren 2002 en 2003 ontvingen allerlei bekende Nederlanders — van Katja Schuurman tot en met koningin Beatrix — een doodsbedreiging in een brief met een kogel. Door allerlei ingenieuze technieken wist de politie hem te vinden.

Taalkundigen speelden een hoofdrol in dit recherchewerk.

vrijdag 9 maart 2012

Vacature Universiteit Antwerpen, onderzoek spiritualiteit tot ca. 1750

Binnen het Ruusbroecgenootschap, geassocieerd onderzoeksinstituut van de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, is volgende deeltijdse functie (m/v) vacant

Zelfstandig academisch personeel (70%)
in het domein ‘Geschiedenis van de spiritualiteit
in de Nederlanden tot ca. 1750’

Een vriendin die meeuwpje zegt

Foto: Ebelien
Wie wil er geen vriendin die meeuwpje zegt? Ik had eerder deze week de p nog niet tot de saaiste medeklinker van het Nederlands uitgeroepen of de weetjes en feitjes buitelden binnen. Het interessantst vond ik wat Marcel Plaatsman via Twitter meldde:

M'n vriendin zegt dingen als "mouwpje".

donderdag 8 maart 2012

Voorintekening twee 17e-eeuwse kluchten

n het voorjaar verschijnt bij de Stichting Neerlandistiek VU Amsterdam / Nodus Publikationen Münster de onderstaande kluchteneditie.

J. Noseman: Hans van Tongen, of Razende-Liefdens-Eynd (1644) & De Wanhébbelyke Liefde (1678), bezorgd door Nil Volentibus Arduum met inleiding en aantekeningen uitgegeven door Arjan van Leuvensteijn

Nederlands ISBN-nummer: 978-90-8880-026-9
Duits ISBN-nummer: 978-3-89323-770-8

De omvang van het boek is ongeveer 240 bladzijden.
Bij voorintekening is de prijs € 25 (excl. € 4 verzendkosten). Na verschijnen bedraagt de prijs € 30 (excl. € 4 verzendkosten).

Een nieuw soort Tante Betje

Het was gisterenmiddag een klein foutje op de website van NRC Handelsblad — een foutje dat bovendien na een paar uur alweer hersteld was:

1.- Het Noorse openbaar ministerie klaagde de 33-jarige massamoordenaar vandaag formeel aan, maar verdwijnt waarschijnlijk niet achter de tralies.

Die zin suggereert dat het Noorse openbaar ministerie niet naar de gevangenis hoeft. Een verschrijvinkje, kun je zeggen, maar er is meer aan de hand.

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 16

 
Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



woensdag 7 maart 2012

Een heel dun boek over de p

Wanneer ik genoeg papier had, zou ik een encyclopedie uitgeven over de klanken van het Nederlands, met voor iedere klinker en medeklinker een apart deel: een boek over de harde en de zachte g, een boek over de lange aa uit slaap, een boek over de b in bal en een extra dik boek over de toonloze e ('sjwa') in slappe.

U denkt dat ik overdrijf, maar over ieder van die klanken valt veel en meeslepend te schrijven: hoe de schrapende g ooit de 'Engelse' g moet hebben verdreven (ooit moeten wij goed op min of meer dezelfde manier zijn begonnen als het Engelse good en het Duitse gut), hoe de aa de enige lange klinker is die voor een lf voorkomt in het Nederlands (in twaalf) en de b nauwelijks na een andere medeklinker kan staan aan het eind van een woord (je hebt wel kalf, help, kalm maar geen woorden als kalb). En waarom we de toonloze e zeggen als ons verder niets invalt (eeeh) of als twee medeklinkers botsen (mellek) of als we onnadrukkelijk spreken (ketoor, menuut).

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 15


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



dinsdag 6 maart 2012

Zondag 18 maart, Leiden: Salon der Verzen

Stichting Feest der Poëzie presenteert de Salon der Verzen, een bijzondere belevenis met poëzie, muziek en magie. Op zondag 18 maart vindt deze voorstelling plaats in de stijlvolle ambiance van het Plantsoentheater te Leiden.

De dichters van het Feest der Poëzie, Mieke van Zonneveld, M.A.W. Ouderyte, Lennard van Rij en Simon Mulder, dragen voor. Zij doen dat o.a. uit hun bijdragen aan Avantgaerde, een uit lood gezet, op een drukpers uit 1913 gedrukt en handgebonden periodiek voor de dichtkunst. Ook is er muziek van sopraan-pianoduo Susanne Winkler en Daan van de Velde met klassieke liederen, waaronder liederen van vergeten 19e-eeuwse Nederlandse componisten, en een magische act van verwonderaar Arjan van Vembde, die poëzie en goochelkunst verenigt. U proeft de sfeer van een 19e-eeuwse salon!

Datum, tijd: 18 maart 2012
Zaal open: 15 uur, aanvang: 15:30 uur, afloop: 17:00 uur
Entree: 22,50 euro (incl. koffie/thee)
Locatie: Theaterhuis Het Plantsoentheater, Plantsoen 45, Leiden
Reserveren: www.plantsoentheater.nl/kaartverkoop of 06-48151584

Meer informatie over het Plantsoentheater: www.plantsoentheater.nl
Meer informatie over Stichting Feest der Poëzie en de Salon der Verzen: www.feestderpoëzie.nl

De wereld in een tussen-n

Het is zoiets kleins, de -en in ideeënwereld, maar je kunt er eindeloos over soebatten. Over de spelling is dat ook al uitentreuren (uitetreuren) gedaan, maar er is meer. De uitspraak, bijvoorbeeld (spreek je die n nu wel of niet uit?), maar ook de betekenis: waarom zeggen we niet ideewereld? Heeft dat er echt iets mee te maken dat het gaat over een wereld van meer dan één idee?

Vorige week promoveerde Esther Hanssen in Nijmegen op een proefschrift over dit onderwerp. Ik was op reis en kon jammer genoeg niet bij de promotie aanwezig zijn. Ik heb haar proefschrift nu pas gelezen (u kunt het hier gratis downloaden).

Het leuke is dat Hanssen de vraag uit allerlei invalshoeken benadert: ze bekijkt hoe die tussenklank wordt uitgesproken in verschillende dialectgebieden — daar waar ze de n van het meervoud altijd uitspreken, daar waar ze dat nooit of alleen maar soms doen. Ze laat sprekers in experimenten luisteren naar samenstellingen om te zien of ze de associatie maken met een meervoudige vorm. En ze gaat na of mensen bij het onzinwoord moelengarmik eerder denken aan de garmik van een moel of aan de garmik van moelen.

De conclusie is steeds dezelfde:

maandag 5 maart 2012

Boekensalon: literair agenten: wat zijn dat?

De literair agent is al meer dan vijftig jaar een belangrijke schakel tussen auteur en uitgever. Maar over hoe literair agenten te werk gaan, is maar weinig bekend. De Boekensalon bij de Bijzondere Collecties op 8 maart 2012 is gewijd aan de zichtbare en onzichtbare activiteiten van deze ‘boekenfluisteraars’. Aanleiding vormt de verschijning van een rijk geïllustreerd themanummer van het tijdschrift De Boekenwereld over de literair agent Henk Prins.

Een panel bestaande uit de literair agenten Paul Sebes en Chris Kooi, uitgever Lidewijde Paris en directeur van Poetry International Bas Kwakman zal discussiëren over het literair agentschap van vroeger en nu. Volgens een recente aflevering van Boekblad neemt het aantal agenten op dit moment hand over hand toe. Waarom is dat? Is die toename een goed teken of kan het ook wat minder. En wat kan een agent dat een uitgever of auteur niet ook zelf kan?

Kapabel-fabel


Tijdens de Noorderslag-tv-uitzending (ergens in januari was dat) werd er een band aangekondigd als 'De Avonden'. Ik spitste mijn oren, doch hoe ik ook luisterde, nergens was er ook maar een vleugje revianisme te herkennen in het optredende bandje. Ik luisterde toch goed, ik hoorde een rapper - die Kapabel heette - teksten voordragen over beestjes. Sterker nog: rapper Kapabel rapte dat het een aard had, met De Avonden had het totaal niets te maken.

Wiki-vertaling

Af en toe was de bas gisteren wat opstandig, bij de wereldpremière van de Nederlandse vertaling van Bachs Johannespassie in het Concertgebouw in Amsterdam. Waar bijna iedereen zich aan de tekst uit het boekje hield, week Joost Schouten, want zo heette de bas, af en toe af van de tekst waar de dirigent, Marcel den Dulk, naar eigen zeggen tien jaar aan had gewerkt. Dat gezwoeg had aria's opgeleverd als de volgende:

zondag 4 maart 2012

Pas verschenen: Voortgang, jaarboek voor de Neerlandistiek, 29

Bij de Stichting Neerlandistiek VU te Amsterdam is onlangs deel 29 verschenen van Voortgang, jaarboek voor de Neerlandistiek. De inhoud is als volgt:

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 14


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



Kiliaanlezing 25 april 2012: Rolf Bremmer, It giet aon!

Op woensdag 25 april 2012, in de sterfmaand van Cornelis Kiliaan (1529-1607), zal de jaarlijkse Kiliaanlezing worden gehouden, die tot doel heeft een bepaald onderwerp uit de historische taalkunde aan een breed publiek te presenteren. De lezing vindt dit jaar plaats in het Instituut voor Nederlandse Lexicologie, begint om 16 uur en wordt afgesloten met een borrel.

Langzaam lezen

Een van de fijnste dingen die er momenteel op internet gebeuren: de dichter, uitgever, tekstschrijver, redacteur en beheerder van het 'literaire weblog' De Contrabas, Chrétien Breukers, beleeft zijn coming out als een lezer. Op zijn eigen weblog schrijft hij iedere dag over zijn lezersleven. Iedere dag een goedgeschreven kort stukje over het mooiste wat er is — lezen! Uitgevers die slim zijn, bellen Breukers nu onmiddellijk om daar een boekje van te maken, want er is een snel groeiende markt voor boeken over lezen. Op het omslag hoeft dan alleen een citaat uit Breukers' stukjes te komen staan:

zaterdag 3 maart 2012

Hé jij

Het gesprek kwam in de pizzeria ineens op aanspreekvormen. Vroeger, ja vroeger, kon een mens nog zeggen 'O mijn teerbeminde', zei iemand. Of dat in het Nederlands ooit natuurlijk geklonken heeft, is moeilijk na te gaan, zei een ander. Maar in het Latijn zei men die 'O' wel degelijk van nature, en dat geldt in het zuiden van Italië nog steeds, vertelde de Italiaanse in ons gezelschap. Van Napels tot in Sicilië kun je mannen hun horen aanspreken als 'O Maria!' (of 'A Maria').

Wat er in het moderne Nederlands op het eerste gezicht nog het meest mee overeenkomt is het woordje :

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 13


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.



vrijdag 2 maart 2012

De ondergang van de witregel

De stijl van Gerrit Krol, daar raakt een mens nooit op uitgekeken. Het harde, het bonkige, het koele. Het warme, het elegante, het zachte. Gerrit Krol heeft zijn hele leven Nederlands geschreven dat je meteen herkent als het zijne en over onderwerpen die iedereen interesseren: de liefde, het leven op kantoor en hoe moeilijk het is om echt te zeggen wat je denkt.

donderdag 1 maart 2012

Culturele fusie in Utrecht

SLAU, Poëziecircus, De Nacht van de Poëzie en City2Cities vormen vanaf 2013 gezamenlijk de nieuwe organisatie Het Literatuurhuis

Utrecht, 29 februari 2012

Fusie tussen literaire instellingen in Utrecht

De literaire instellingen SLAU, Poëziecircus, De Nacht van de Poëzie en City2Cities zullen vanaf 2013 gezamenlijk de nieuwe organisatie Het Literatuurhuis gaan vormen. De Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht committeert zich als cultureel partner aan de nieuwe instelling. Het Literatuurhuis organiseert jaarlijks 75 evenementen, waaronder het NK Poetry Slam, De Nacht van de Poëzie en het erfgoedfestival Literaire Meesters. Het eerste evenement dat onder de nieuwe vlag wordt georganiseerd is het internationale literatuurfestival City2Cities, van 21 t/m 29 april aanstaande in Utrecht.

Klezmer met één tamboerijn

Toen Het Parool in 2006 een verkiezing van het 'mooiste Amsterdamse woord' uitschreef, won achenebbisj. Dat was lang niet het enige jiddische woord dat in de lijst terecht kwam: ook attenoje ('krijg nou wat'), gebbetje (grapje), en mesjogge ('gek')stonden hoog en hadden een Jiddische oorsprong.

Wie in Amsterdam naar 'echt Amsterdams' wil luisteren, hoort nog steeds een heleboel joodse klanken.

'Valentijn ende Oursson' : hoofdstuk 12


Een schone ende wonderlijcke historie van Valentijn ende Oursson, de twee edele vrome ridders, sonen vanden mogenden keyser van Griecken ende neven vanden edelen koningh Pepijn, doen ter tijt koningh van Vranckrijck. Uyt de Francoysche in onse Nederlantsche sprake overgeset. Van nieus oversien ende verbetert. T’Amsterdam, gedruckt by Jan Jacobszoon Bouman, boeckverkooper op ’t Water, in De Lelye onder de Doornen. Anno 1657.