zondag 3 juni 2012

De uitspraak van 'lychee'

Hoe spreek je het woord lychee uit? Laten we zeggen dat je het 'correct' wil doen, wat moet je dan beginnen?

In de eerste plaats: je erbij neerleggen dat er geen centrale autoriteit die over dit soort dingen beslist. Er is geen Groen Boekje voor de uitspraak. We moeten het dus een beetje voor onszelf uit zien te vissen.

Ik geloof dat er in Nederland twee groepen zijn: degenen die lychee voor een Nederlandse spelling aanzien en degenen die er een Engelse spelling in zien. De eerste groep zegt doorgaans [liesjee], de tweede [lietsjie] of [laitsjie]. (De vorige zin heeft de toon van een betrouwbare taalconsulent, maar ik heb eerlijk gezegd geen idee. Mijn enige bron van gegevens zijn mijn eigen schaarse waarnemingen op de Leidse markt en deze webpagina.)

Maar wie heeft er nu gelijk? Wie kunnen we gaan uitlachen vanwege verregaande onnozelheid? De beroemde Engelse foneticus John Wells had het vrijdag over dit onderwerp op zijn uitstekende weblog. Uit dat stukje blijkt dat het woord in het Engels als [ˈliːtʃiː] of als [ˈlaɪːtʃiː] word uitgesproken (Wells is een promotor van het Internationaal Fonetisch Alfabet, IPA), met andere woorden zoals de Engelse school in het Nederlands het ook doet.

Voordat we met zijn allen de mensen hard uitlachen die [liesjee] (of in IPA [liːˈʃe]) zeggen, duiken we aan Wells' betrouwbare hand nog iets verder de materie in. Dan blijkt dat de uitspraak uit het Mandarijn komt, waarin hij [liezjie] is, of uit het Cantonees, waarin hij [lajtsie] is. En dan kunnen we dus degenen met een Engelse uitspraak ook uitlachen vanwege de [tsj].

Maar uit het commentaar bij Wells blogpost blijkt dat men in Maleisië wel degelijk [laitsjie] zegt, en het is niet onwaarschijnlijk dat ook het Nederlands de naam uit die contreien gekregen heeft.

Voor zover we dus denken dat 'correct' betekent: zo dicht mogelijk bij de etymologische oorsprong lijkt [laitsjie] dus de beste keuze. Toch zijn er dan nog twee vragen. In de eerste plaats, waarom zouden we zo dicht bij de oorsprong willen blijven? In de tweede plaats, hoe komt die vrucht in hemelsnaam aan zijn Engelse spelling in het Nederlands?

5 opmerkingen:

  1. Wel prettig dat iedereen die "liesjee" hoort, weet dat het om een lychee gaat.

    Bij die andere uitspraken ben ik daar echt niet zeker van.
    (Jan van Rhede)

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Werner Meerman3 juni 2012 12:23

    In de jaren '70 (en waarschijnlijk ook daarvoor) kon je lychees in Nederland alleen in blik kopen, ik herinner me gele blikken met rode vruchten erop met daarbij de tekst "lychees in syrup". Zou dat de spelling niet kunnen verklaren?

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ingmar Roerdinkholder23 juli 2012 19:15

    Hetzelfde als bij een ander Chinees leenwoord, dat eigenlijk als "taifoen" zou moeten worden uitgesproken, maar de Engelse transcriptie "typhoon" daarvan werd tot de Nederlandse spellingsuitspraak "tiefoon"

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Waarom zegt vandale dan [tajfoeːn] ?
    http://www.vandale.nl/opzoeken?pattern=tyfoon&lang=nn

    BeantwoordenVerwijderen
  5. marijke hoenderdos, classica21 juli 2013 08:37

    In de jaren 1950 waren er in de Amsterdamse Binnen Bantammerstraat allemaal Chinese restaurants. Die chinezen spraken cantonees want ze kwamen uit Hongkong, wat engels was.
    De lychees werden als laitchies uitgesproken.

    BeantwoordenVerwijderen