Verhuisd



Let op: Neder-L is verhuisd naar www.neerlandistiek.nl

zaterdag 7 januari 2012

Col: Wordfeud en crisis

Er is een duidelijk verband tussen Scrabble en crisis. De Amerikaanse architect Alfred Mosher Butts (1899-1993) bedacht het woordspel tijdens de vorige grote crisis, in de jaren dertig, toen hij zelf werkloos geworden was en bovendien meende dat zijn medeburgers wel wat afleiding konden gebruiken. Het zal wel geen toeval zijn dat Wordfeud opkomt nu de economische malaise opnieuw toeslaat. Mensen grijpen terug op hun echte kapitaal: hetgeen ze in hun hoofd hebben zitten, hun woordenschat.

Er zijn theorieën volgens welke de rol van taal voor de mens dezelfde is als die van de pauwenstaart voor de pauw. Die staart is natuurlijk vooral onhandig: de pauwenstaart sleept hem de hele dag met zich mee, het maakt het eerder moeilijker om te bewegen dan gemakkelijker. En dat is precies de functie: aan vrouwtjes laat hij zo zien hoe goed zijn genen zijn. Hij kan zichzelf voeden én die prachtige zinloze staart. Zo is het ook met menselijke taal: die zit vol overbodigheden, bijvoorbeeld in de woordenschat. Al die synoniemen, al die alternatieve manieren om iets te zeggen gebruiken nutteloze hersenruimte. En daarmee laten we elkaar zien — anders dan bij pauwen is er bij mensen geen duidelijke asymmetrie — hoe goed onze genen zijn, dat we ook nog eens zo'n nutteloos vol hoofd kunnen meeslepen. Het is niet voor niets dat taal zo'n belangrijke rol speelt bij het menselijk baltsgedrag: dat geliefden gedichten schrijven en eindeloos met elkaar praten in de allereerste dag. Taal is een manier om te zien wat voor prachtigs je in je hoofd hebt zitten.  

Inmiddels zijn wij mensen die biologische rijkdom ook op andere manieren gaan gebruiken, maar in de kern blijft een heleboel taalgebruik: indruk maken op elkaar. Dat maakt Scrabble tot zo'n geniale uitvinding en Wordfeud, hoe anoniem het ook is, tot zo'n succes.  

Alfred Mosher Butts was een icoon van die alternatieve rijkdom. Doordat hij een slecht contract sloot, heeft hij nooit veel aan zijn uitvinding verdiend — dat deed de spelletjesfabrikant. Hij trok er zich naar verluidt niet veel van aan, maar bleef met zijn vrouw tot op zeer hoge leeftijd zelf spelen. Hij wist waar de ware rijkdom lag en heeft zich door zogenaamde 'crises' niet laten afleiden. Een synoniem wordt niet snel minder waard. Er is geen crisis in de woordenschat.