Col: Alstu!

Hoe oud is de afkorting alstu? Dat blijkt moeilijk te achterhalen. Ik geloof dat sommige leden van mijn familie het dertig jaar geleden wel zeiden, maar alleen in intieme kring. Aan de andere kant waren de Van Oostendorpjes vast niet de enigen, en ook niet de eersten. Mijn indruk is dat de afkorting pas de laatste jaren aan het doorbreken is van het gezin naar het publieke domein: de koffiejuffrouw zegt het tegen me als ze de koffie verkeerd op de toonbank zegt, de conducteur als hij de ov-chipkaart teruggeeft na het scannen. Ik hoor het soms ook in tamelijk deftige restaurants — ja, voor taalonderzoek komen wij van Neder-L overal.

Wanneer zijn die koffiejuffrouw en conducteur daarmee begonnen? Of deden ze het altijd al en valt het me de laatste jaren pas op? Het is moeilijk te achterhalen. Er gebeurt gewoonweg te veel in het dagelijks leven, in de dagelijkse conversatie, om overal acht op te slaan en het dagelijks leven van 10 jaar geleden is, hoeveel we ook gefotografeerd en opgenomen hebben, nu al onherroepelijk verdwenen.  

Te begrijpen is het wel, die afkorting: alstu is natuurlijk mooi parallel met danku: het zijn allebei eenheden van twee lettergrepen met klemtoon op de eerste (trocheeën, zeggen de dichters). Dat is een eenheid waar Nederlandstaligen een voorkeur voor hebben; veel letterwoorden en afkortingen hebben ook die vorm (Avro, Havo).

Als ik het goed heb, betekent alstu niet precies hetzelfde als zijn langere tegenhanger. Alstublieft heeft twee hoofdfuncties: je kunt het zeggen als je iemand om een gunst vraagt ('Wilt u dit alstublieft doen?', in het Engels zeg je dan please) en als je iets aan iemand geeft (in het Engels zeg je dan 'here you are!' of iets dergelijks). Ik geloof dat alstu alleen in de tweede betekenis gebruikt wordt. Er hoort ook een bepaald intonatiepatroon bij, dat precies lijkt op dat van dank u: de standaardreactie is net zoveel gaan lijken op het woord dat hem uitlokt als een hond op zijn baas.