Compliment aan de examenmakers

Door Jaap Linde, leraar Nederlands, Grotiuscollege Heerlen

Dit jaar is er, traditiegetrouw, weer een hoop gedoe rond de examens in ons prachtvak Nederlands: de fora rijzen de pan uit, hoogleraren doen van zich spreken en iedereen die zich ertegenaan wil bemoeien, doet naar believen een duit in het zakje. Dat gebeurt volop in de tijd dat wij, correctoren, het werk volgens het correctievoorschrift behoren na te kijken. Ik doe dat altijd getrouw, gewoonweg omdat dat van mij gevraagd wordt, hoewel ik mezelf niet beschouw als een kritiekloos en volgzaam schaap, zoals kritieklozen wel eens worden gekwalificeerd of als een querulant of een zure trut, kwalificaties voor notoire kritiekhebbers.

Woutertje!

Nieuwe aflevering van het spannende misdaadfeuilleton 'De verleden tijd van lijken'.

Door Marc van Oostendorp 

Ineens zeeg het lichaam van prof. dr. W. Pieterse, hoogleraar in de Financiële Letterkunde ter aarde. 

"Dat komt er nu van!" riep Rie Veld, maar niemand besteedde aandacht aan haar. "Wouter!" riep Femke Nooitgenoeg enigszins hysterisch, alsof ze ineens vergeten was dat ze de auteur was van het proefschrift Connectives in the work of Harry Mulisch. A Quantitative Approach. "Woutertje!"

Joop, de specialist in middelnederlandse voegwoorden, nieste. (Ja, lezer, u ziet dat ik ook wel besef dat u enige weken heb moeten wachten op een nieuwe aflevering van mijn spannende vervolgverhaal en dat ik dus alle personen opnieuw moet introduceren, voor zover ze nog in leven zijn. Tegelijkertijd introduceer ik ook nieuwe aspecten van deze personen, want uit het voorafgaande kon u nog niet opmaken dat Femke Wouter Woutertje zou noemen. Waar gaat dit op uitdraaien.) Enfin, Joop nieste en zei: "Ik heb een ehbo-diploma!"

Paris ende Vienne aflevering 9

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 9

Woord vooraf

Letterkundig Museum brengt Literaire Routes-app uit

Literaire Routes, de nieuwe smartphone-app met literaire wandelingen van het Letterkundig Museum, is nu te downloaden. Met de app kunnen lezers ‘dwalen door de wereld van de literatuur’: wandelaars worden langs locaties uit het leven van schrijvers en dichters en hun boeken gevoerd. Niet alleen komt de literatuurliefhebber met de app meer te weten over de belangrijkste literaire plekken in Nederland, maar ook brengen tekst, audio en beeld de literaire verhalen tot leven.

De identiteitscrisis van de paprika

Door Viorica Van der Roest

Een tijdje geleden werd er een aflevering van de Keuringsdienst van Waarde uitgezonden over paprikapoeder. De presentatoren gingen op zoek naar de paprika’s waar dat poeder van gemaakt wordt. Bij hun bezoekjes aan allerlei buitenlandse paprikaleveranciers ontstond, zoals ze zelf op hun website schrijven, een Babylonische spraakverwarring. Want volgens die leveranciers heette het ding dat wij een paprika noemen pepper. De Keuringsdienstmedewerkers reageerden alsof ze een grootschalig bedrog van de Nederlandse voedselindustrie op het spoor waren: in paprikapoeder zit helemaal geen paprika, maar peper! Ondanks de (goedbedoelde maar ontoereikende) uitleg van enkele leveranciers waren ze niet meer van het tegendeel te overtuigen.

Wat ze natuurlijk hadden moeten doen, was een historisch taalkundige erbij halen. Die had voor ze kunnen uitzoeken hoe dat nou zit, met die verschillende namen voor dezelfde vrucht. Want pepper en paprika zijn gewoon aan elkaar verwante woorden, waarvan de betekenissen wat uit elkaar geschoven zijn.

Vacature IVN-directeur (ca. 8-16 uur per week)

Per 1 september 2013 is de positie van IVN-directeur vacant. De huidige directeur wordt dan hoofd van het Talencentrum van de Universiteit van Tilburg.

Deze baan valt – tot teleurstelling van het bestuur én de directeur – niet te combineren met het directeurschap.

De IVN zoekt een nieuwe directeur, voor een à twee dagen per week. De aanstelling geschiedt op basis van detachering of op zzp-basis. Het salaris is passend bij de functie, afhankelijk van opleiding en ervaring, overeenkomstig salariëring in schaal 10/11 van het systeem van Universitair Functieordenen (UFO).

Engels klonk niet wetenschappelijk genoeg

Ik twitterde een paar dagen geleden dat empathie een vertaling is van Einfühlungsvermögen. Mijn bronnen waren de Engelstalige Wikipedia en Wiktionary. Daar wordt toegelicht dat het woord in 1909 is bedacht door de Britse psycholoog Edward Titchener (zie foto). Meerdere mensen reageerden daar verbaasd op. ‘Ik zie daar nauwelijks een vertaling in’, schreef @stichtingNederl, en voor @appelboor was empathy compleet Grieks.

Een mens leert het meest van discussie

Taalkunde online leren.

 Door Marc van Oostendorp

- Hoezo? Vertel op?

- Nou, in ieder geval geldt dat voor mezelf. Ik leer nooit zoveel van een boek of van een lezing of een hoorcollege als wanneer ik aanwezig ben bij een levendige discussie over het onderwerp.

- Zodat je vragen kunt stellen.

- Liefst wel. Maar zelfs als ik alleen maar aanwezig ben, helpt het horen van verschillende stemmen mij om de stof beter te begrijpen. En dat laat het me weer beter onthouden.

- De socratische methode.

Paris ende Vienne aflevering 8

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 8

Woord vooraf

'Hok' en 'krak' in apentaal

Door Marc van Oostendorp

Wat bedoelen apen in Sierra Leone en Ivoorkust als ze krak roepen, of hok-oe? Daarover gaat een fascinerend artikel van de semanticus Philippe Schlenker en anderen dat deze week verscheen op de taalkundige downloadsite Lingbuzz en daar meteen een van de populairste artikelen weet.

Ja, het is Pinksteren, dus vandaag schrijf ik niet over het Nederlands. Die Afrikaanse aapjes bedoelen met hok en krak iets heel anders dan u en ik.

Paris ende Vienne aflevering 7

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 7

Woord vooraf

Klankencyclopedie van het Nederlands (37): [ɑu]

Door Marc van Oostendorp

[ɑu] De [ɑu] (au/ou) maak je door je lippen een beetje te ronden, en dan de achterkant van je tong op te heffen terwijl je ondertussen je lippen nog meer rondt.

De [ɑu] wordt meestal beschouwd als een 'echte' tweeklank, net als de [ɛi] en de [ʌy]. Daarnaast heeft het Nederlands ook nog 'onechte' tweeklanken, zoals de ieuw in kieuw, de eeuw in geeuw, de oei in stoei en de ooi in mooi.

In sommige opzichten lijkt de [ɑu] eigenlijk meer op de 'onechte' dan op de 'echte' tweeklanken. Dat zit zo.

Verbetering literaire competentie havo3-leerlingen

Door Jessica Kloet

Wanneer je de eindtermen Literatuur havo vergelijkt met die voor vwo, dan zouden twee zaken op moeten vallen: ten eerste de geringe verschillen en ten tweede de tijd die een leerling heeft om naar het literatuurexamen toe te werken. Hoewel het enigszins afhankelijk is van de periode waarin dit schoolexamen wordt afgenomen, hebben havoleerlingen ongeveer anderhalf jaar om naar het eindniveau toe te werken. Vwo-leerlingen hebben hiervoor bijna 3 jaar; bijna twee keer zo lang. Natuurlijk zou men kunnen stellen dat scholen zelf invulling kunnen geven aan de eindtermen en dat aan vwo-leerlingen dan zwaardere eisen gesteld kunnen worden. Jammer genoeg blijkt dit verschil tussen havo en vwo nauwelijks uit de eindtermen.

Verbergen is verstoppertje spelen

Door Marc van Oostendorp

De schrijver Paul Claes is een optimist. Niet alleen denkt hij dat hij ieder gedicht kan begrijpen; hij denkt ook dat hij ons kan leren datzelfde te doen. Daarvoor schreef hij nu een nieuw boek, Zwarte zon. Code van de hermetische poëzie.

"Zelfs de meest revolutionaire gedichten ontsnappen niet aan de regels van de taal en de ideologie van hun tijd", schrijft hij in dat boek. "Codering roept om decodering. Verbergen is onthullen, het hermetische gedicht draagt zijn leescodes in."

Zwarte zon wil ook echt zijn wat de ondertitel zegt dat het is: een code. Het is een soort leerboek over hoe je om moet gaan met hermetische gedichten uit alle tijden, van Pindaros tot Hugo Claus.

Honoursstudenten Universiteit Utrecht presenteren documentaire LUISTERTAAL

Op 28 mei 2013 vindt de première plaats van de korte documentaire LUISTERTAAL, gemaakt in opdracht van de Nederlandse Taalunie. In het kader van de kennisvalorisatie van de Geesteswetenschappen onderzochten honoursstudenten Collin Gorissen, Jolien van Hekke, Tessa Mulkens, Heleen Oomen en Maaike Tol onder begeleiding van dr. Jan ten Thije de mogelijkheden die luistertaal te bieden heeft.

Luistertaal is een vorm van communicatie waarbij de spreker een andere taal spreekt dan de toehoorder, maar beiden elkaar toch goed kunnen verstaan. De documentaire over dit nog relatief onbekende concept richt zich op een breed publiek. In de korte film komen mogelijkheden, kansen en grenzen van luistertaal aan bod en wordt het gebruik in mondelinge en schriftelijke communicatie in beeld gebracht.

De eindexamens Nederlands 2013 (vmbo en slot)

Door Marc van Oostendorp

(1) Deze hele week heb ik examens Nederlands gedaan. Iedereen die ouder is dan twintig denkt in deze examenperiode natuurlijk ook even aan zijn eigen eindexamen. In mijn tijd was het allemaal ook niet veel soeps, geloof ik. Ik kan niet zeggen dat alles toen zoveel beter of juist slechter was dan nu. Maar we hielden ons niet zo enorm bezig met alinea's.

(2) Want dat is wat, op alle niveaus van het onderwijs, de klok slaat: alinea's, alinea's, alinea's. Een tekst bestaat uit alinea's en tussen die alinea's bestaan verbanden. De ene alinea legt de vorige uit, of vormt er juist een tegenstelling mee, of vult haar aan.

(3) Na de vwo- en havo-examens heb ik vandaag ook gekeken naar de eindexamens voor het vmbo (behalve voor de zogenoemde basisberoepsgerichte leerweg, die examens komen aanstaande dinsdag). Overigens leken de vmbo-examens me het redelijkst. De meerkeuzevragen pasten hier wel, omdat de kwesties meestal eenduidig zijn en er ook niet de suggestie wordt gewekt dat je kritisch zou moeten nadenken. 

Melis Stoke. Liedjes van de rails, 1939

Herdruk als gratis e-book
                                                                            Door Bart FM Droog

Melis Stoke, peudoniem van Herman Salomonson (1892-1942) was in zijn tijd vooral bekend als prozaïst en journalist. Na de Tweede Wereldoorlog is zijn naam deels blijven voortleven door de bundel Recrutenschool en andere gevangenisverzen (A.A.M. Stols, 1946), bestaande uit gedichten die hij in 1940-1941 in strafgevangenis Scheveningen en KZ Buchenwald schreef.

De gedichten in Liedjes van de rails dateren uit de periode 1929-1939. Ze zijn geschreven voor het veertiendaagse vaktijdschrift Spoor - en Tram-wegen, bestemd voor medewerkers van de Nederlandsche Spoorwegen en anderen die beroepshalve met 'de spoor' te maken hadden. De verzen zijn deels gelegenheidsgedichten. Maar niet alleen: in de poëzie komt het (spoor)bestaan van de jaren 1900 tot 1940 tot leven, de overgang van stoom naar diesel en elektriciteit, het forenzendom, de strijd tussen auto en trein. En dat allemaal in authentiek spoorjargon.

Het is boek gratis te downloaden op:
http://www.nederlandsepoezie.org/jl/1939/stoke_liedjes_van_de_rails_2.pdf

Publiekssymposium: wie is de baas van de taal?

Als taal normen en regels heeft, wie bepaalt die dan? En wie handhaaft de orde? En op welke manier? Wie is er, kortom, de baas over de taal? Is dat bijvoorbeeld de overheid, zijn het deskundigen, of wordt de norm helemaal democratisch bepaald. Voor het Nederlands blijken de meeste regels ("zeg niet 'hun hebben' maar 'zij hebben'", "'groter als' is fout, 'groter dan' is goed") in geen enkel officieel document te zijn vastgelegd. De Nederlandse Taalunie, het overheidsorgaan voor taalbeleid, heeft wel de spelling bij wet vastgelegd, maar niet de grammatica. Zou dat moeten veranderen? Zou iemand naar die regels willen luisteren? En hoe is dat in andere culturen georganiseerd?

Programma

 Het voorlopige programma is hier te vinden. U kunt zich hier aanmelden.

Datum, tijd, locatie

Datum: zaterdag 15 juni
Tijd: van 12.30 tot 17.15
Borrel: na afloop in het Atrium van het Academiegebouw
Locatie: Klein Auditorium, Academiegebouw, Rapenburg 67-73, Leiden
Organisatoren: Marc van Oostendorp en Jaap de Jong
Sprekers: oa. Jan Renkema, Ilja Leonard Pfeijffer, Joop van der Horst

Vacature Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, Leiden

Het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS) is een van de zeven instituten van de Faculteit der Geesteswetenschappen. LUCAS staat voor baanbrekend en interdisciplinair onderzoek met betrekking tot de relaties tussen cultuur en maatschappij, en houdt zich bezig met het onderzoek van cultuur, literatuur, kunst, film en media in brede zin.

Voor de opleidingen ‘Neerlandistiek’ (BA Nederlandse Taal en Cultuur, BA Dutch Studies en MA Neerlandistiek) zoekt LUCAS per 1 september 2013 een

Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, 30,4 uur per week (0,8 fte) Vacaturenummer: 13-159

Zowel het onderzoek als het onderwijs van de sectie Moderne Nederlandse Letterkunde heeft een intercultureel, intermediaal en comparatief karakter. De kandidaat sluit zich daarbij aan en heeft een flexibele en interdisciplinaire opstelling in een dynamisch team binnen LUCAS.

Afscheidssymposium dr. Marijke Mooijaart 27 juni

Gouden Eeuwsymposium: Tussen Lexicologie en Taalkunde

Dr. Marijke Mooijaart neemt na 27 jaar afscheid van het INL. Na de afronding van haar proefschrift Atlas van de Vroegmiddelnederlandse Taalvarianten werkte ze als historisch taalkundige en lexicograaf bij het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en het Oudnederlands Woordenboek (ONW). Tot eind juni werkt dr. Mooijaart aan het diachrone computationele lexicon GiGaNT en de taalkundige verrijking van het project Brieven als Buit.

.

Datum:	27 juni 2013
Aanvang:	13.30
Locatie:	Kamerlingh Onnes Gebouw, Lorentzzaal, Leiden

Aanmelden:

secretariaat@inl.nl